Þorgils saga ok Hafliða

1117-1121

1. kafli

Hafliði hét maðr; hann var Másson, Húnrøðarsonar, Véfrøðarsonar, Ævarssonar. Þóríðr hét kona hans, dóttir Þórðar, sonar Sturlu Þjóðrekssonar; ok áttu þau mart barna. Síðan átti hann Rannveigu, systur Halls Teitssonar; þeirra dóttir var Sigríðr, er átti Þórðr í Vatnsfirði. Snorri hét son þeira. Hafliði bjó at Breiðabólstað í Vestrhópi, ok var bæði forvitri ok góðgjarn ok inn mesti höfðingi. Bergþórr hét bróðir Hafliða Mássonar; hann átti Kolþernu, dóttur Eyjólfs halta; þeira son var Guðmundr, faðir Más prests. Sonr Bergþórs var Már; hann var óvinsæll ok illa skapi farinn, ok ólíkr góðum frændum sínum, hafði nakkvat fé ok hélt illa á. Hann var opt með Hafliða frænda sínum á vetrinn, ok var honum óskaplíkr.

Þat var sagt eitt vár, at hann keypti sér skip ok ferr á Strandir norðr. Hann var maðr mikill ok beinstórr, skarpvaxinn, svartr ok óséligr. Hann kømr niðr á Ströndum norðr þar sem heitir í Ávík til þess bónda er Hneitir hét; hann var skilgóðr bóndi ok vinsæll. Kona hans hét Björg; þau áttu tvá sonu, Steinþór ok Finnboga; Rannveig ok Hergerðr váru dœtr þeira. Hneitir var þingmaðr Hafliða ok annaðisk reka hans. Þorsteinn hét maðr, vinsæll ok rólyndr; hann var kallaðr allra manna veiðnastr; hann annaðisk móður sína ok börn sín; fór jafnan með skipi Hneitis, ok skapaði hann honum góðum hlut fyrir starf sitt.

2. kafli

Í þenna tíma bjó Þorgils Oddason á Staðarhóli í Saurbœ; hann hafði mannmart með sér, ok rausn mikil var þar í mörgum hlutum. Hann var stórfengr ok auðigr. Þorgils var sonr Odda Snerissonar, Þoroddssonar; móðir Sneris var Friðgerðr Hyrningsdóttir. Hyrningr átti Arndísi dóttur Geirmundar heljarskinns. Móðir Odda Snerissonar var Álöf, dóttir Bitru-Odda, Þorbjarnarsonar. Móðir Bitru-Odda var Yngvildr, dóttur Álfs í Dölum. Yngvildi hafði átt Þorvaldr eyrgoði, Steingrímsson, er nam Steingrímsfjörðr, ok bjó í Trollatungu. Sjá kynsþáttr Þorgils Oddasonar er sumum ókunnari en Reyknesinga. Hallbera hér móðir hans, dóttir Ara af Reyknesi. Kolfinna hét móðir hans, dóttitr Halls Styrmissonar, Þorgeirssonar frá Ásgeirsá. Þær sveitir váru fjölbygðar ok góðir bœndr í þenna tíma. Þórðr Gilsson bjó undir Felli inu iðra. Húnbogi Þorgilsson bjó at Skarði, faðir Snorra lögsögumanns. Már prestr Þormóðsson bjó í Sælingsdalstungu; hann var frændi náinn Hafliða Mássonar. Halldóra hét móðir hans, dóttir Védísar Másdóttir, en Védís var systir Hafliða Mássonar. Þorsteinn Kvistsson átti Védísi, dóttur Þorgerðar, dóttur Védísar Mássonar. Guðmundr prestr Brandsson bjó í Harðarholti; hann var náfrændi Þorgils Oddasonar ok aldavinr. Örnólfr Þorgilsson bjó at Kvennabrekku. Arnórr Kollson bjó at Kleifum í Gilsfirði. Þórálfr Bjarnarson bjó at Skriðinsenni; hann var félítill ok var þó vinr ok þingmaðr Hafliða Mássonar.

3. kafli

Ingimundr prestr Einarsson Arasonar, hann bjó á ættleifð sinni á reykjahólum. Hann var vinsæll maðr ok þo nakkvat févani; en var þó bæði örr af penningum ok it mesta stórmenni í skapi, sem ætterni hans var til. Hann var skáld gott ok at mörgu inn mesti mætismaðr. Hann var enn frændi Þorgils Oddasonar, ok hann hafði gefit honum Reyknesinga goðorð, ok var þeira frændsemi allgóð. Ingimundr prestr var frœðimaðr mikill, ok fór mjök með sögur ok skemti vel kvæðum, ok orti góð kvæði, ok þá laun fyrir útanlands. Hann var ok góðr viðtakna er vinir hans sendu honum vandræðamenn, ok seldi jafnan vel sér af hendi. Hrólfr hét maðr er bjó á Skálmarnesi undir Múla; hann var vinr góðr Þorgils ok var þingmaðr hans, lögmaðr mikill ok fór mjök með sakir. Hann var ok sagnamaðr ok orti skipuliga, vel fjáreigandi, ok átti gott bú. Þórðr hét maðr; hann bjó í Hvammsdal, ok átti þat land Þorgils Oddason. Þórðr var félítill ok var kallaðr Rufeyjaskáld, af því at hann hafði þar lengi verit áðr. Skip þat stóð uppi á Dögurðarnesi, er átti Bergþórr Másson; hann seldi Má, son sinn, til fóstrs Þórði, ok óx Már þar upp ok þá illa góðan viðrgørning; ok at nestlokum vinnr Már á Þórði, fóstra sínum, mjök ok hleypr síðan til Hafliða Mássonar, frænda síns, ok tók hann við honum. En Þorgils ferr með eptirmálit. Ok er þar löng frásögn um málaferli þessi ok tilganga. Ok er þetta sagt upphaf mála þeira Þorgils ok Hafliða Mássonar.

4. kafli

Maðr sá fœddisk upp í Breiðafirði er Óláfr hét ok var Hildissonar. Faðir hans varð sekr skógarmaðr; en sveinninn var fœrðr til féránsdóms ok gørðisk at fjórðungsómaga ok heraðsfara um Breiðafjörðr; ok ferr svá fram unz hann var tólf vetra. Hann var heldr óvænn maðr ok nakkvat kjötvaxinn, hærðr vel, ok fell mjök hárit í lokka. Þá var hann talinn af þessi vist, ok var þá löngum með Þorgilsi á Staðarhóli. Hann átti fátt í fémunum, ok hross nökkur átti hann, ok var óhrakligr at klæðum, eina fatakistu ok øxi mjök góða. Hann leitar þá við Þorgils hvert ráð hann sæi helzt fyrir honum liggja. Hann svarar, kvað vænst, at hann fœri norðr á Strandir ok aflaði þar fjár; sagði þat margra manna siðvenju. Síðan fór hann norðr á Strandir með gagn sitt ok kømr niðr á Ávík til Hneitis.

Þess er við getit, at Már Bergþorsson vekr til við Þorstein, ef hann mundi vera á skipi með honum: “Þú ert,” segir hann, “maðr hœgr viðreignar, en þyrfta ek þess manns mest.”

Hann sagði: “Ek hefi lengi verit með Hneiti, ok hefir mér gott til hags orðit, ok er mér vandbreytt um þat.”

Már segir, kvazk ok ætla, at hann mundi vel við hann lúka; ok sœkir mjök eptir. Ok þar kømr, at Þorsteinn neitar eigi skipvist með Mávi. Þá skorar hann til mjök, ef Hneitir legði leyfi til, at Þorsteinn réðisk frá skipi hans ok í sveit með honum.

Hneitir sagði: “Þykkir honum einsætt at skilja við mik?”

Már segir: “Þat lætr hann nú at honum þykki þat ekki síðr hent.”

Hneitir segir hann ráða mundu. Ok skilja at því.

Óláfr Hildisson vekr til við Hneiti, ef hann mætti veita honum skipun. Hann sagði, at hann hefði ráðit menn til skips síns, en sagði at Már hefði enn eigi ráðit fulla skipun.

Óláfr svarar: “Þat sem okkr hefir at orðum orðit, þá verðr mér sá maðr torsóttr; vilda ek nú at þú vekðir til fyrir mína hönd.”

Hann hét því, ok vekr síðan til við Má ef hann vildi taka við Óláfi. Már lézk vilja tala við manninn áðr hann héti honum skipun. Síðan kømr Hneitir máli saman ok rœðr Óláfr til skipunar við Má.

Már frétti: “Hvar eru veiðarfœri þín eða vistir? Er þat siðr manna at fá sér slíka hluti áðr sér taka skipun.”

Hann sagðisk ekki hafa þeira hluta. Már sagðisk eigi mundu við þeim mönnum taka er svá fólsliga hafa búit sína ferð; kvazk ok þann veg á hann lítask sem hann mundi glœpamaðr nakkvarr vera. Hneitir átti nú hlut í, at hann varni honum eigi skipunar, en hann ráði mjök sjálfr fyrir kostum. Már segir at hann mundi eigi við honum taka, nema hann ynni honum allt, ok hann réði kaupi hans. Ok þann kost tekr Óláfr upp, ok rézk hann í skip með Mávi.

Þat er eitt sinn um sumarit, at Óláfr er óslyngr við þat er hann skyldi gøra, enda þiggr Már illa. Verðr opt þeira í millum at standa um sumarit; kømr þar svá at Óláfr svarar illa; en þó fá þeir mikit fang, ok koma í Ávík at hausti til Hneitis. Þá vekr Óláfr til hvat hann skuli kaups hafa. Már sagði hann ekki hafa munu, ok kvað hann enskis verðan. Óláfr svarar, kvazk opt hafa góða menn heim sótt, ok kvað öllum vel hafa til sín orðit öðrum en honum, ok kvað hann í mesta lagi ór sinni ætt, sagði engan mundi við sik jafnilla lokit hafa.

“Heyr á endimi,” segir Már, “ok er þat mikil firn ef ek skal taka af þér ill orð.” Síðan tekr Már allt upp fyrir Óláfi er hann átti í fémunum, bæði kistu hans ok klæði, ok svá vápn hans sem annat.

Óláfr sagði Hneiti til svá búins. Hann segir at Már mundi þat eigi gøra vilja, ok rœðir Hneitir til við Má, at hann láti rakna fémuni hans ok kistu, segir þó hlut hans yfrit harðan þó at hann missti kaupsins. Már kvað eigi tjá hans umrœðu um þenna hlut. Hneiti þótti verr. Ok skilja við þat. Litlu síðarr sagði Hneitir Mávi, at vistir hans mundu eigi þar verða lengr at hans leyfi. En þat var raunar, at Hneiti þótti Már gøra of margtalat við dóttur sína. Már kvezk eigi hirða hvat þeir búkarlar rœddu þar á Ströndum um vistir hans, ok lézk þar mundu engan gaum at gefa.

5. kafli

Óláfr Hildisson ferr á brott ór Ávík ok hefir misst alls fjár síns. Hann kømr í Saurbœ á Staðarhól, ok var þat kveldit, er hann kom á Staðarhól, óvást veðr; ok sitr Þorgils bóndi við eld ok húskarlar hans. Kømr hann inn Óláfr; ok sér hann Þorgils manninn ok kennir ok býðr hann þat at vera. Lætr Þorgils nú vita, at hann selt hefir vápn sín ok klæði. “Munu vér eigi annars staðar,” segir Þorgils, “þurfa veiðiskap at kaupa, en at þér.”

“Verr er í því sæti,” segir Óláfr. Hann er þar um nóttina ok segir Þorgilsi vandræði sín, ok biðr hann ásjá.

Þorgils lætr hann þar vera, ok biðr hann húsfreyju at fá honum klæði nökkur. Ok þá leitar Óláfr eptir, hvert ráð Þorgils legði helzt til með honum. Þorgils sagði, at honum hœfði at leita eptir við Má at hann næði fé sínu.

Óláfr sagðisk þess ófúss, “ok vænti ek þar illra orða.”

“Þetta er þó mitt ráð, at þú leitir eptir sœmð þinni; en þat sé ek, at þú skortir vápn,” ok fekk Þorgils mikla øxi í hönd honum ok sagði, “Eigi værir þú óflugamannligr,” sagði hann.

Ok skilja at því.

Ok ferr Óláfr norðr unz hann kømr at Ávík. Þar var ekki síð dags. Hneitir var eigi heima, en húsfreyja sat á palli; ok gengr Óláfr á pallinn til húsfreyju. Hon frétti tíðinda. Már lá útar á bekk ok hafði lagt höfuð sitt í kné Rannveigar, dóttur Hneitis bónda. Hann settisk þar upp er hann heyrði til Óláfs, ok hafði annan fótinn niðr fyrir bekkinn—hann var í loðkápu—en Óláfr snýr at pallinum útar fyrir hann Má ok spyrr: “Hversu máttu Már, eða hvé líkar þér?”

Hann svarar: “Hvat mun þik undir vera? Fyrir þat mun þér ganga sem ek mega illa ok mér líkar ok illa.”

Síðan mælti Óláfr linliga til, ef hann vilja bœta honum fyrir fjárupptökuna. Mælti til vel. Már svarar illa ok sagði eigi mundu tjá um orð eða tillögu Þorgils Oddasonar. Síðan høggr Óláfr til Más, ok verðr þar svöðusár ok eigi beinhögg. Síðan gengr Ólálfr út; en Már vill hlaupa eptir honum. Þorsteinn hleypr upp ok heldr Mávi ok þægir honum í bekkinn. Már verðr ákafliga óðr við, ok lézk Þorstein mundu vilja slíkan kost af honum, ef hann bannaði honum at hefna sín. En Þorsteinn gaf engan gaum at orðum hans. Þá eggjaði Már sonu Hneitis útgöngu, ok hefna sín, en sveinarnir hljópu út, en móðir þeira eptir þeim, ok bað, at þeir hlypi eigi í þetta vandræði.

Óláfr ferr nú leiðar sinnar. En konur bundu sár Más. Hann þiggr þat illa. Ok litlu síðarr sprettr upp Már, ok at honum Þorsteini, ok vegr hann, ok hneig Þorsteinn í faðm móður sinnar. Ok litlu síðarr kom Hneitir heim ok rak þegar Má á brott ok kvað mart illt af honum standa.

“Þat mun nú ok vera at sinni,” segir Már, “en lítinn gaum væntir mik at ek gøra at orðum þínum um þat.” Síðan fór Már á fund Hafliða, frænda síns, ok sagði honum víg Þorsteins, ok þar at allan atburð eptir því sem málavöxtr stóð til. Hafliði lét illa yfir verkinu ok kvað Má lengi hafa verit mikinn ónytjung, ok kallaði slíka menn helzt mega kalla frændaskömm.

6. kafli

Nú er þar til máls at taka, at Hneitir bóndi ór Ávík ferr til fundar við Hafliða Másson. Hafliði bóndi tók vel við Hneiti ok sagði, at hann vildi bœta óhapp bróðursonar síns, ok lézk gjalda mundu fyrir víg Þorsteins tíu hundruð þriggja álna aura, “eða ella fylgi mér til handa liði hans, ok mun ek annask; eða at öðrum kosti taktu við fé ok ómegð.”

Hneiti líkar vel ummæli Hafliða ok dvelzk þar nakkvarar nætr.

Í annan stað er at segja frá því, at sá maðr kom til fundar við Má, er Hrafn hét, ok var kenndr við móður sína ok kallaðr Finngerðarson, mikill ok sterkr, ódæll ok mesti landsofringi. Þeir bera ráð sín saman, ok mælti hann Már: “Hvar vildir þú helzt fyrir þínu ráði sjá?”

Hrafn mælti: “Þat væri mér skapfellzt, at vera með þeim mönnum er ódælir menn væri ok kynstórir, ok veita þeim eptirgöngu.”

Már mælti: “Slíkir menn væri mér vel hentir sem þú ert.

Hrafn sagði: “Þat verðr yðr stundum, at þér látið mikilliga, en þá er ríkra mann orð koma til yðar, þá eru þér þegar limhlaupa.”

Már sagði: “Vel er slíkt mælt, en eigi ætla ek þar enn heldr fyrir mér.”

Þeir fara nú til Ávíkr báðir saman ok bjoggu þar búi Hneitis meðan hann var heiman, ok gøra þat ráð, at Már leggsk við dóttur bónda, en hrafn með húsfreyju. Hneitir fréttir nú hvat þeir hafa til tekit. Hann bregðr við skjótt ok ferr heimleiðis, snúðigt ok þó leyniliga, ok vill stræta þar árdegis. Váru þar saman nakkvarir menn. En þá er Már veit, at Hneitir mundi heim koma, þá hefir hann vörðu á sér, ok biðr þann sama morgun, er Hneitis var heim ván, at þeir skyldu standa upp ok bíða hans eigi heima. Ganga síðan til árinnar; hon var opin eptir miðju en höfuðísar at útan. Hann Már hleypr yfir ána, því at hann var bæði knár ok fótmjúkr; ok jafn í því er hann Hrafn vill eptir honum hlaupa, koma þeir Hneitir at, ok høggr hann Hrafn framan á þjóknappana , ok fellr hann við sárit áfram. Síðan taka þeir hann ok flytja til lækningar.

Már ferr leiðar sinnar til þess er hann kømr til Jörundar í Oddbjarnareyjar, ok lætr góðvettliga; biðr Jörund þar viðrtöku, ok hann tekr við honum. Ok þá beiðir Már at þeir skyldu sœkja eptir gagni hans í Ávík. Jörundr kvazk enga óþektarför vilja fara til Hneitis. Már sagði, at þeir væri sáttir. Síðan ferr Jörundr með Mávi, ok koma til Ávíkr snemma morguninn. Már mælti til Jörundar: “Nú mun ek ganga inn, en þú bíð mín úti.” Gengr þá Már inn. Hneitir hvílði ok spyrr hverr þar gengi. Ok eptir málinu høggr hann Már. Hneitir sprettr upp ok tók í hönd sér trékefli ok hleypr á gólfit, en Már høggr í tréit, ok kippask þeir um lengi. Þá kallaði hann Már: “Skömm er þér þat, Jörundr, at fara svá með manni, at standa hjá, en menn vinna á mér.”

Síðan hleypr Jörundr inn ok høggr Hneiti þegar banahögg. Eptir þat ganga þeir út. Ok þá mælti Már: “Þú ert glœpamaðr mikill ok óhappafullr, drepit saklausan mann, góðan bónda; gøri ek betr en vert er, er ek drep þik eigi, ok vertu á brott sem skjótast; en ek mun sœkja á fund Hafliða frænda míns.”

Jörundr fór til skips síns. Ok er þat frá honum sagt, at veðr kømr at honum, ok týnisk hann. Már ferr á fund Hafliða ok segir honum hvat í hafði görzk. Hann lætr mart illt af honum standa, ok kallar hann eigi mega við hans mál skiljask.

7. kafli

Þorgils Oddason átti för norðr á Strandir, sem opt var vanði hans til. Björg ok synir hennar fara á fund Þorgils ok biðja hann líta á sín mál. Nenna nú eigi at sœkja á fund Hafliða, mest fyrir því, at Már var þar fyrir, ok þótti sér vera skapraun í því. Þórgils kvað sér eigi vera skylt at sjá á þat mál, er hlut áttu í þingmenn Hafliða. Hon sœkir eptir mjök. Ok er Þorgils sér þat, þá segir hann, at henni harðir eins kostir á görvir, “Því at eigi mun auðsótt þykkja, at sœkja Hafliða málum. Ek mun gjalda tólf hundruð vaðmála fyrir víg Hafliða.” Ok á þat sættusk þau.

En þá er Hafliða fréttir þetta, þá þykkir honum málit verr snúisk hafa en hann vænti, sagði þetta enga sœmð fyrir víg Hneitis, ok kallar þau gört hafa vandalaust til sín, ok kvazk ætla, at meiri sœmð mundi hann hafa fyrir hugat. Þorgils býr mál þetta til Alþingis. Hafliði býr ok mál á hendr Óláfi Hildissyni; hann var þar með Þorgilsi á Staðarhóli. Ok ríða þeir Hafliði ok Þorgils til þings báðir með þenna málatilbúnað. En áðr Þorgils ríðr heiman, sendr hann Óláfr suðr á Eyrar til handa þeim manni er Árni hét, ok var kallaðr fjöruskeifr—hann hafði verit heimamaðr Þorgils um vetrinn; hann átti þar skip uppi standanda—ok sá maðr annarr er Hermundr hét Þorvaldsson, bróðir Þórðar í Vatnsfirði. Þeir höfðu báðir verit í útförum með Jórsala-Sigurði, ok váru þeir síðan félagar. Ok sendir Þorgils Árna orð, at hann flytti Óláf útan. “Ek þykkjumk glöggt sjá,” sagði Þorgils, “hversu mál þetta mun fara; þú munt verða sekr, en ek mun leita um sættir ok bjóða fé til farningar þér.”

8. kafli

Snorri hét maðr, er kallaðr var Mág-Snorri; hann bjó í Saurbœ fyrir Múlanum neðra; hann átti Hallberu, dóttur Snorra Þórðarsonar, Sturlusonar, bróðurdóttur Þóríðar er átti Hafliði Másson. Grímr hét sonr þeira, ungr ok seinligr. Snorri átti vel fé ok hafði selför í Svínadal þar sem nú heitir Snorrastaðir. Hann druknaði í Sælingsdalsá þar sem nú heitir Snorravað. Þá fór Sighvatr Úlfsson, mágr hans, at leita líksins ok þeir fimm saman, ok tók þá snæskriða, ok fórusk þeir þar allir. En er Óláfr fór af Staðarhóli ok suðr til Eyra, þá tók hann hest fyrir Snorra frá Múla, því at hann nennti illa at ganga, ok ríðr unz hann kømr til fundar við Árna, ok tekr hann við honum ok lætr hann vera þar á laun.

Nú eru menn Þorgils komnir komnir til þings, ok er leitat um sættir millum þeira höfðingjanna, ok segir Þorgils, at hann vill þessu máli eigi með kappi fylgja ok kvazk meira hafa gört fyrir órlausna sakir ok bœnastað frændanna. Hafliði tekr ok svá á um málit, sem eigi mundi varnat bótanna; ok dregr þó hvárrtveggi mjök sitt mál fram—Þorgils um vígit Hneitis, góðs bónda ok frænda síns, en Hafliði um áverkana við Má. En þó verða þessi málalok, at í sætt var slegit; ok skulu þar gjaldask þrír tigir hundraða fyrir víg Hneitis, en fjögur hundruð fyrir áverka við Má, ok sekð Óláfr slík, at hann skal leita við útanför þrjú sumar, ok varða eigi bjargir hans. Hann skyldi vera sykn í förum með Þorgilsi ok í landeign hans, en sekr fullri sekð annarsstaðar. Hafliði greiddi Þorgilsi fé sem ákveðit var, vígsgjöld eptir Hneiti. Þá váru kveðnar vísur þessar:

Varð Hafliði hundruð
happvísum Þorgísli
(sá vara vegs né vægðar
valdr) þría tøgu gjalda.
Sátt var sögð á sumri
slík meðal göfgra ýta;
hlaut Odda sonr aura
ítr at Stranda-Hneiti.

Varð Hafliði af höndum
hring-Baldr tøgu gjalda
(djarfr sásk Odda-arfa
enn Hafliði) þrenna.
Játti slíkum sáttum
sveit ept Stranda-Hneiti;
afreks kunni at unna
allvísum Þorgísli.

Lét Hafliði af höndum
Hneitis gjöld á Ströndum;
drótt varð Odda-arfi
áðr at miklu hvarfi.
Reyndisk seggrinn svinni
(slíkt hefir öld í minni;
óð gørik opt með sanni)
at ágætismanni.

9. kafli

Nú er at segja frá því, at þeir kaupmennir bjoggusk á Eyrum, ok Óláfr Hildisson var þar á laun með Árna fjöruskeif. Þeir báru nú út um daginn vöru sína. Óláfr gengr út á skip ok hafði hött síðan á höfði. Hermundr stýrimaðr gørir at líta manninn ok snýr at honum ok spyrr: “Hverr ertu,” sagði hann.

Honum verðr stanz at svara.

Hermundr segir: “Hvárt ertu eigi Óláfr Hildisson,” ok hleypr at honum ok hrindr honum af bryggjunni í kaf—ok verða aðrir menn at bjarga honum—ok fyrirkveðr honum farningina. Ok verðr þeim stýrimönnum þetta at sundrþykki. En þeygi rjúfa þeir skipun sína ok sigla í haf, en Óláfr sitr eptir ok fór vestr til Þorgils, ok tekr hann við honum. Þetta spyrsk nú um heruðin, at Óláfr er með Þorgilsi ok sitr at Staðarhóli. Már Bergþórsson sitr nú at Hafliða. Hann ferr heiman vestr til Saurbœjar ok slæsk í ferð með þeim mönnum er fóru til sölvakaupa, ok hefir Már frétt af um athafnir Óláfs, ok sitr um ef fund þeira bæri saman. Þorgils fréttir til ferða Más ok skipar fyrir sér ørindum hans ok mælti síðan til Óláfs: “Hvert ráð muntu taka nú, Óláfr? Ek hefi spurt at Már fór norðan með þessum mönnum, er hann er hvergi til bœja kominn, ok mum hann sitja til hefnda við þik.”

Óláfr mælti: “Ek mun þínum ráð fram fara,” sagði hann.

Þorgils mælti: “Hér eru blautar mýrar hjá garði, sem þú veizt; þangat sendi ek þik með ljá at rísta torf. Ok er þeir sjá þik, munu þeir þykkjask hafa ráð þitt í hendi, en verðr má at leiðin verði eigi svá greið sem þeir ætla.”

Óláfr gørir svá.

En Þorgils sendir alla karla af bœ, eða nær svá; ok lætr þat spyrjask, ok svá athöfn Óláfs; ok engdi þann veg veiðina fyrir þeim Mávi. Nú frétta þeir Már þetta, at ekki var karla heima á Staðarhóli, en Óláfr væri á leið þeira. Þá mælti Már: “Vera má, at oss gefi nú veiðina.” Ok ríða þeir nú á mýrina at Óláfi, ok liggja hestarnir drjúgt í mýrinni, ok fersk þeim seint ok ógreitt. Óláfr víkr heim til bœjarins, en þeir vildu eptir renna. Í því kømr heiman af Staðarhóli fjölð kvenna gyrðar í brœkr ok höfðu sverð í hendi. Þeir Már fóru þá af baki ok ætluðu at henda Óláf á hlaupi, er hestunum mátti eigi við koma. Ok þá er kómu heiman konurnar, snúa þeir undan ok vildu til hesta sinna, ok náðu eigi; kómusk á hlaupi undan ok áttu fótum fjör at launa. Þorgils lætr gefa at þeim engan gaum þaðan frá, ok fara þeir unz þeir kómu norðr til Hafliða, ok lítt ørindi fegnir. Hafliði lét illa yfir för þeira ok kvað þess ván, at Már mundi eigi hafa gæfu við Þorgils, “Ok gør þína för aldri heiman slíka síðan.” Líða nú af misserin ok kømr annat sumar; ok er eigi getit at Óláfr leiti útanferðar.

10. kafli

Yngvildr Þórðardóttir bjó í þenna tíma vestr í Ísafirði; hon var auðig at fé ok virðingakona. Var andaðr bóndi hennar, ok áttu þau tvær dœtr. Hét önnur Helga en önnur Hallfríðr. Þetta vár it sama rézk hon vestan á Reykjahóla til Ingimundar prests, ok gøra þau félag sitt. Ingimundr var sonr Einars Arasonar, systrungr Þorgils Oddasonar. Ingimundr var it mesta göfugmenni, skáld gott, ofláti mikill, bæði í skapferði ok annari kurteisi, hinn mesti gleðimaðr, ok fekk mart til skemtunar. Hann var inn vitrasti maðr, ok hélt sér mjök til vinsælða við alþýðu. Han var ok mikils virðr af mörgum mönnum göfgum. Ok þá er Einarr, faðir Ingimundar, andaðisk, þá gaf Ingimundr Þorgilsi frænda sínum Reyknesinga goðorð, sem fyrr var ritat, ok var þeira frændsemi allar stundir góð meðan þeir lifðu báðir. Um sumarit biðr sá maðr Helgu, dóttur Yngvildar, er Óláfr hét, ok skuldu þau ráð takask; skyldi veizlan vera á Hólum um Óláfsmessuskeið um sumarit. Ingimundr ok Yngvildr vildu bjóða fyrstum til þessarar veizlu Þorgilsi Oddasyni. Síðan bauð Yngvildr Þórði Þorvaldssyni ór Vatnsfirði. Hrólfr af Skálmarnesi var ok svá at þessari veizlu, ok mart annat gott mannval; en þó váru þeir Þorgils ok Þórðr mestir virðingamenn komnir. Nú er mönnum í sæti skipat, ok sitr Þorgils á annan bekk með sveit sína, ok Ingimundr prestr; en Þórðr á annan bekk gagnvart Þorgilsi.

Þórðr mælti við förunauta sína: “Þann veg segir mér hugr, at nakkvat verði þess at þessi veizlu, at ek mynda mik nú heldr annarsstaðar kjósa, at þessari mannaskipun sem hér er fyrir, ok gjarna vilda ek heldr sitja heima í Vatnsfirði, ef ek hafða tvau ráðit ór einu, ok kann ek eigi at vita, nema hér sé nakkvarir fyrir óvinir várir, ok þœtti mér allt betra undir mér at eiga en þeim.”

Förunautar hans sögðu: “Miklu eru hér fleiri góðir menn saman komnir, en hér muni né ein flærð eða svæla til nakkvars manns gör. Mun ok eigi annarr maðr meiri virðingarför hingat eiga en þú, annarr en Þorgils Oddason. Eru ok fyrirmenn þessarar veizlu eigi annars manns vinir meiri en þínir.”

Þórðr kvað þat svá vera, ok gørir sik glaðan.

Eptir þat fara borð fram, ok er setit þröngt á bekkjum ok forsætum. Þar váru bæði tilföng góð ok gnóglig, ok gengu ósparliga; skorti ok eigi drykk góðan. Þá rœddi Ingimundr prestr, at Þorgils skyldi mæla fyrir minnum. En hann veik til Þórðar ok bað hann ráða hvert minni fyrst væri drukkit. Þórðr var þá kátr vel ok mælti við Ingimund prest, at nakkvarr vilðismanna ætti at hefja gildit, en kvazk undir mundu standa með þeim um hverja gleði er þeir vildu fram hafa. Drekka þeir nú glaðir, ok rekkir þá brátt drykkrinn. Þórðr var eigi mikill drykkjumaðr, nakkvat vandgæft um fæzluna, sem at opt kann verða þeim er vanheilsu kenna, því at maðrinn var þá á øfra aldri, ok var þó en hraustr, en kenndi nakkvat innanmeins ok var því eigi mjök svá matheill ok nakkvat vandblœtr at eta slátr, því at hann blés svá sem hann hefði vélendisgang ok varð þá nakkvat andramr. Þórðr var mikilúðligr maðr, eygðr vel, ok lágu vel augun, framsnoðinn ok strýhærðr, sá upp mjök, ok riðaði líttat. Þeir drekka nú ákaft, ok fær á þá alla nakkvat, gørask nú málgir, ok má kalla, at hverr styngi annan nökkurum hnæfilyrðum, ok er þó fátt hermt af þeira keskiyrðum í þessari frásögn. Þess er getit, at Ingimundr prestr laut at sessunautum sínum ok mælti við hann svá sem hinn spyrði:

“Hvaðan kennir þef þenna?

Þórðr andar nú handan.”

Ok verðr at hlátr mikill; ok er næst görr at þessu gyss mikill. Ok er því léttir, þá kveðr Þórðr í mót:

“Andi er Ingimundar

ekki góðr á bekkinn.”

Ok af þessum áköstum tekr heldr at grána gamanit, ok koma kviðlingar við svá. Þá var þetta kveðit til Þórðar:

“Rýrir í barka

ríkismanni;

glitar skallinn við

á goða yðrum.”

Hér hlær Þórðr mjök at þessum kviðlingi ok kveðr þegar í mót:

“Vaxa blástrar

á þann bekk þaðra;

raunillr gørisk þefr

af ropum yðrum.”

Þorgils brosti nú at, en lagði aldri til um áköstin. Ingimundr mælti, at nakkvarr þeira bekkjunauta skyldi sjá vísi í mót við Þórð. Þá var kveðit:

“Þat er válítit

þótt vér reptim

búðunautar

af bolakjötvi;

reptir Þórðr

Þorvalds sonr

Kjartanssonar

of kana sínum.”

Þórðr lítr eptir kviðlingi þessum, ok þótti honum mjök bera hljóðit þar yfir sem maðr sat á forsætum mjök þrekligr ok allvel hærðr. Þórðr heimtir þá húsfreyju á tal við sik ok spyrr hverr sá sé lokkamaðrinn, sem sitr á forsæti á bekk Þorgils, ok vísar henni til.

Hon segir: “Þar er Óláfr Hildisson.”

Þórðr mælti. “Eigi munu vit hér báðir sitja at veizlu þessi lengi, ok sentu hann í brott á annan bœ, eða elligar munu vér ríða á brott.”

Hon svaraði seint ok mælti svá: “Sœmð þykkir oss at hérvist þinni; ok eigi kann ek þat at mínu ráði at sjá, at kveðja á brott förunauta Þorgils; ok mun Óláfr enga skapraun yðr gøra í orðum sínum.”

Nú verða aðrir menn nakkvat áheyrsla hjals þeira, ok spyrr Þorgils eptir hvat þau eigi at hjala; en hon segir honum, ok biðr Þorgils með vægð at hann láti Óláf á brott fara, svá eigi yrði beinaspjöll.

Þá svaraði Þorgils: “Svá var Óláfi skykn mælt, at hann skal skykn með mér, en sekr ef væri annarsstaðar; því mun ek engan senda minna manna til bana. En Þórðr gøri um brottreið sína sem hann vill; en Óláfr mun hvergi fara. Ok munu vér láta vel vært við Þórðr.”

Þá stígr Þórðr undan borði ok blés við mœðiliga, en mælti ekki. Þá var þetta kveðit:

“Œsti upp ór brjósti

átfang um dag langan

beðju Bössa niðja

billings hviðu illa.

Allr tók sér, þás særir

sóttlinna blés innan

(þjóð óx þefr í búðum),

þingheimr of nef fingrum.”

Ekki er þess getit, at Þórðr andœpti þessari vísu. Ok gengr hann ok allir hans menn á brott; ok er þeim greidd vápn sín ok klæði; ok ríða þeir á brott ok á annan bœ um nóttina. En þá er Þórðr gekk út, þá var þetta kveðit:

“Goðinn repti svá,

at vér gengumsk hjá

(stóð á snakka hý);

hverr maðr kvað, fý!”

Er svá sagt, at Þórðr væri með þessum kviðlingi út leystr. En ekki er getit, at neitt yrði at gjöfum við hann. En Þorgils sitr nú eptir ok förunautar hans, ok svá brúðgumi ok boðsmenn. Ok þykkir þeim förunautum Þorgils næsta íbrozligt um brottreiðina þeira Þórðr. Þá var nú glaumr ok gleði, glímur ok sagnaskemtan. Þat var sjau nætr fastar ok fullar setit at boðinu, af því at þat skyldi vera hvert sumar Óláfsgildi—ef korn gæti at kaupa, tvau mjölsáld, á Þórnessþingi—ok váru þar margir gildisbrœðr. Á Reykjahólum váru svá góðir landskostir á þann tíma, at þar váru aldri ófrævir akarnir. En þat var jafnan vani, at þar var nýtt mjöl haft til beinabrótar ok ágætis at þeira veizlu, ok var gildit at Óláfsmessu hvert sumar. Frá því er nakkvat sagt, er þó er lítil tilkváma, hverir þar skemtu eða hverju skemt var. Þat er í frásögn haft, er nú mæla margir í mót ok látask eigi vitat hafa, því at margir ganga dulðir ins sanna ok hyggja þat satt er skrökvat er, en þat logit sem satt er: Hrólfr af Skálmarnesi sagði sögu frá Hröngviði víkingi ok frá Óláfi Liðsmannakonungi, ok haugbroti Þráins berserks, ok Hrómundi Gripssyni ok margar vísur með. En þessari sögu var skemt Sverri konungi; ok kallaði hann slíkar lygisögur skemtiligastar. Ok þó kunna menn at telja ættir sínar til Hrómundar Gripssonar. Þessa sögu hafði Hrólfr sjálfr samansetta. Ingimundr prestr sagði sögu Orms Barreyjarskálds, ok vísur margar, ok flokk góðan við enda sögunnar, er Ingimundr hafði ortan. Ok hafa þó margir fróðir menn þessa sögu fyrir satt.

11. kafli

Á því hausti inu sama keypti Þorgils Oddason Múlaland at Grími Snorrasyni ok móður hans. Ok með því fé kaupa þau Tunguland í Svínadal, ok búa þó í sama stað þessi misseri. Nú takask leikar upp í Saurbœ, ok sœkir Grímr leik á Staðarhól. Ok eigask þeir opt Óláfr Hildisson ok Grímr Snorrason. Óláfr er góðr leikmaðr ok harðleikinn ok kappsamr, en Grímr var eigi aflmikill ok linr, ok þó ákafliga sœkinn; ok verðr hann því opt vanhluti ok hrakligr fyrir Óláfi; ok leggja þeir á ofan gár ok gys. Grímr rœðir, at þeim væri þat lítilmennska, at gøra hann at athafnarmanni, ok gøra leika til hans. Þeim þótti þat at brosligra ok réðusk engar bœtr á at heldr. Þá ferr Grímr heiman ok suðr yfir heiði í Sælingsdalstungu. Þar bjó Már prestr Þormóðarson, frændi Hafliða Mássonar. Ok sagði Grímr honum hvat títt var. Már bauð Grími með sér vera um Jólin ok mælti: “Ek mun fara norðr á bak Jólum til Hafliða, frænda míns, ok far þú þá með mér norðr þangat, ok seg þú honum þá til vandræða þinna.”

Þetta þekkisk Grímr, ok er hann þar fram um Jól. Ok fara síðan norðr á bak Jólum, ok koma nú til Hafliða; ok eru þar góðar viðtökur. Var þar mannfjölði mikill ok gleði góð. Þeir áttu opt hjal sín á milli, Hafliði ok Már prestr. Ok þá er þeir bjoggusk á brott, þá leiddi Hafliði þá á götu ok mælti vel við þá at skilnaði. Ok þá spurði Már Grím, hversu honum hefði þar hugnat. Han lét vel yfir, “Ok hér hefi ek svá verit,” segir Grímr, “at mér hefir bezt þótti, ok vel væri sá maðr kominn er hér skyldi lengi vera; en fleira ætlaða ek at mæla við Hafliða en orðit hefir.”

“Hverf þú aptr þá,” segir Már, “ok mæl við Hafliða slíkt er þér sýnisk, af því at hann tók ávallt vel þínu máli.”

Grímr hvarf þá aptr, ok kallar hann þá á Hafliða, ok veik hann aptr í móti honum ok fagnar honum; ok segir Grímr, at hann vill rœða við hann. Ok setjask niðr; ok sagði Grímr hvat þeir ætti um at vera vestr þar í sveitunum, ok þat með at honum hugnaðisk eigi; kvazk því hafa þangat sótt erviðliga um langan veg, at hann vænti fyrir frændsemis sakir þar nakkvarrar ásjá; sagði engan veita sér slíkan ágang sem Óláfr Hildisson.

“Skil ek hvat þú segir,” sagði Hafliði, “en eigi vil ek eggja þik fram til ónýtra hluta. En halda mun ek þik sem son minn, hvat sem þér bersk á hendr.”

Síðan stígr Grímr á hest sinn ok biðr Hafliða vel lifa. Kømr nú Grímr heim vestr í Saurbœ. Ok nú taka þeir at gabba hann ok segja nú, at hann hafi hlaupit undan leikum ok þorat eigi við at verða. Hann gefr því engan gaum; ok líðr svá áfram á Langaföstu. Þorgils átti heimanför ok rœðir við Óláfr, segir svá, at hann vill at Óláfr sé jafnan heima, “því at þat mun þá nakkvat vandara en þá er ek em heima. Þú skalt ok einnig geyma hrossa minna.” Hann sagði ok sína heimván í øfstu viku Föstu.

Líðr nú stundin, ok kømr Þorgils eigi heim. Óláfr vinnr heima á bœnum þat sem honum var boðit. Þat er sagt, þá er kømr at Dimbildögum, þá sœkja menn þangat fjölmennt tíðir. Skírdagsmorgin þá var Grímr kominn ok gekk at honum Óláfi eptir náttsöng ok mælti: “Skaltu nakkvat geyma hrossa Þorgils? Nú eru þau í váru landi, ok er enginn gaumr at gefinn.”

Óláfr svaraði: “Við mik mun þat metit, ok ek skal ok eptir fara.”

Ganga síðan báðir saman, ok hefir Óláfr øxi í hendi en Grímr staf.

Þá mælti Óláfr: “Óvarliga ferr ek nú, er ek geng einn saman úti á nóttum með þér, en með okkr er haldr ótítt, ok veit eigi hvar manni mœtir, eða hverju heilli út gengr.”

Grímr svaraði: “Ekki er nú hættiligt um; ek hefi sprota í hendi, en þú hefir øxi; ok þat hefi ek á fundit, þótt vit værim jafnbúnir, at þér mundi vit eigi líkt vígligir þykkja.”

Óláfr segir: “Vit skulum þar nú niðr leggja, er menn eigu saman í leikum, ok eru nú þær tíðir, at eigi þarf á slíkt at minnask.”

Fara nú báðir saman til Laxá, ok hefir þar fjölði hrossa gengit um vetrinn á mýrunum. Vill Óláfr henda hross Þorgils ok vill slá beisli við hestinn, en Grímr samnar at hrossunum öðrum ok á götuna. Hestrinn gørisk órór er hann sér önnur hrossin, ok fær Óláfr varla haldit hestinum. Ok í sveiflum hestsins fellr niðr øxin ór hendi honum. Þá gengr Grímr þangat at ok þrífr upp øxina ok veitir Óláfr banasár, ok ríðr heim síðan, ok þykkisk þó þat fyrir sjá, at eigi muni þar vist hans vera mega töluverðar stundir. Ok ferr hann.skyndingu norðr yfir heiði til Bitru, ok svá inn til Hrútafjarðar, ok kømr Þváttdaginn fyrir Páska til fundar við Hafliða; ok tekr hann við honum vel. Ok eptir Páskuviku sendir Hafliði Grím austr í Fjörðu, í Hofsteig til Finns Hallsonar lögsögumanns. Hann hafði átt Halldísi, dóttur Bergþórs Mássonar, bróður Hafliða. Ok kømr Finnr honum útan. Ok þá er Grímr kømr út, staðfestisk hann austr þar í Fjörðunum, ok þótti vera mannhafnarmaðr, ok varð veginn af húskarlum sínum.

12. kafli

Nú er þat sagt, at lík Óláfs var heim flutt ok tjaldat yfir í kirkjugarði. Ok um daginn ríðr Þorgils sunnan um heiði ok tekr áifanga at Þórðar Rufeyjaskálds í Hvammsdal. Þórðr hafði ort kvæði um Þorgils ok var eigi launat. Þorgilsi hafði gefin verit øx góð, ok tekr hann Þórðr til øxarinnar ok lítr á ok spyrr hvers þeim þœtti verð øxin, en þeir urpu á tvær merkr. Þórðr kvað vísu:

“Metin er marka tveggja;

mér þœtti Svartleggja

góð, ef grunlaus væri;

getr vildri mér færi.

Ok fagrslegin fála

fastleggs virði hála

semði sjá fyr kvæði;

sleppr mörgum fullræði.”

Þorgils mælti, at Þórðr skyldi taka landsleigu undir sjálfum sér, en hann sagðisk eigi eiga lóg til øxarinnar. Ok um daginn kømr Þorgils heim, ok eru honum sögð þessi tíðindi, ok lætr hann grafa lík Óláfs at kirkju.

13. kafli

Þat er sagt, at um várit kom sá maðr til Þorgils, er Ketill hét, ok skorar á hann til viðtöku ok ásjá. Hann var vestfirzkr ok sekr.

Þorgils mælti: “Þú munt verða fátt undir höðuð at leggjask, ef ek skal við þér taka,” segir Þorgils.

Ketill mælti: “Ef ek kveð nei við því er þú vill fyrir mik leggja, þá seg þú mik þér afhendan, en engi em ek giptumaðr, ok mun opt verða þinnar gæfu við at njóta, ef vel skal takask.”

Nú er hann með Þorgilsi um várit. Ok einn dag um várit mælti Þorgils til Ketils: “Ek vil senda þik norðr í Vestrhóp til Hafliða Mássonar, ok far eigi ørindleysu.” Ok setti Þorgils ráð fyrir hann, at hann skyldi drepa einhvern mann fyrir Hafliða Mássyni.

Ketill mælti: “Fara mun ek, en eigi em ek sigrstrangligr,” sagði hann.

Ok var þá búin för hans. Ok er eigi getit náttstaða hans, fyrr en hann kømr í Vestrhóp til Hafliða Mássonar ok berr upp ørindi sín ok vandræði öll, ok segisk vera sekr, ok hefði Þorgils eptirmál, ok beiddi Hafliða ásjá ok viðtöku. Ok var hann þar. Ok hugnar mönnum vel til hans.

14. kafli

Maðr er nefndr Steinólfr. Hann var Austfirzkr at kyni ok hafði verit görr sekr fyrir nakkvarskonar illvirki austr þar í Fjörðunum. Síðan strauk hann í brott ok fór á fund Hafliða, ok tekr hann við honum Steinólfi ok gørir hann sinn heimamann. Ok einn dag um várit er þeim Steinólfi ok Katli skipat til verks báðum saman ok skyldu gøra upp stekka, ok fara snemma dags heiman ok hjala mart ok varask hvárrgi annan, en verðr þó skilnaðr þeira, at Ketill vegr Steinólf ok fellir á hann stekksgarðinn. Ok ferr á brott síðan ok lýsir vígi á hendr sér, þar er honum var óhætt. Ok ferr síðan unz hann kømr á Staðarhól ok segir ørindi sín, ok lætr Þorgils vel yfir hans ørindi ok kvað hann hafa vel farit.

15. kafli

Nú ferr tveim sögunum fram. Þá þykkir þeim í Vestrhópi frestask heimkváma þeira Ketils ok Steinólfs um kveldit. Ok er þeira farit at leitat.

Þá mælti Hafliði: “Ef svá illa bersk at, at þér finnið annanhvárn þeira andaðan af mannvöldum, þá gøri þér ekki at honum fyrr en ek køm til; ok kann mart at mörgu at verða.”

Ok er nú fyrst farit at leita til stekkanna, ok finnsk Steinólfr þar, en eigi Ketill, sem líkligt var. Nú er sagt Hafliða, ok ferr hann skjótt til stekkanna, ok lítr hann á, ok menn með honum. Ok sjá, at kømr höndin ber fram undir torfunni fram frá úlflið. Ok þar leiðir Hafliði at vátta, at eigi sé hræðit hulit, ok býr þetta mál til Alþingis, ef nakkvat skortir áðr á fulla sekð Ketils. Þorgils býr ok málit um vígit Óláfs Hildissonar, svá sem hann væri sykn maðr, ok fœrir þat til, at honum væri sú sykna mælt, at hann skyldi sykn í förum með Þorgilsi ok í hans landeign. Ok eptir þat fjölmenna nú mjök hvárirtveggju til þingsins, ok var leitat um sættir. En Hafliði kallar Óláf sekjan hafa fallit ok drepinn í annari landeign en honum var sykna mælt.

Þá innti Þorgils til þess, hvárt eigi væri sú sykna Óláfi mælt, at hann skyldi “sykn í förum með mér ok í landeign minni.” Ok svá var þar borit. Þá mælti Þorgils: “Hvat megu þér af því kalla Óláf sekjan? Ek kalla mína landeign allt þar sem ek á lönd.”

Hafliði mælti: “Ek mun gefa Þorgilsi átta kúgildi fyrir metnorð hans ok virðing, ok kalla ek gjöf en alls ekki gjald.”

Ok skilr þar með þeim, at öðrum þótti fyrir ekki at gjalda, en öðrum þótti betra lítit gjald fyrir sökina en eiga gjöf at launa. Ok þótti þar hvárum sín virðing við liggja, hvárt heldr væri þat kallat. Ok stóð þat í milli at eigi urðu sættirnar. Ok skilðusk með því, at þá þótti hvárum verr en áðr.

16. kafli

Þat er sagt, at Pétrsmessudagsmorgin um þingit gengu flokkarnir allir til kirkju um messu um guðspjall ok stóðu með vápnum fyrir framan kirkjuna, ok stóðu sínu megin kirkjuduranna hvárir. Hafliða flokkr stóð fyrir norðan kirkjudyrr, ok þar var Hallr Fáluson, en fyrir sunnan kirkjudyrr Þórðr ór Vatnsfirði ok hans sveitungar, ok þar suðr frá Halr Teitsson ok margir menn með honum. En fyrir vestan kirkju, gegnt kirkjudurum stóðu þeir Þorgils Oddason ok Böðvarr Ásbjarnarson, ok þar váru margir flokkar hjá þeim.

Þá mælti Þorgils Oddason til Böðvars Ásbjarnarson: “Taka mun nú øx mín til Hafliða Mássonar,” sagði hann, “ok mun þá um meira at mæla en um átta kúgildi.”

Böðvarr mælti: “Œrr ertu,” sagði hann ok fekk nakkvat svá til hans ok mælti harðliga til hans.

Þorgils mælti: “Ekki em ek œrr,” sagði hann.

“Þetta er satt,” sagði Böðvarr.

“Fyrir hvat?” sagði Þorgils.

Böðvarr mælti: “Eigi lítr þú rétt á. Hygg at þú hvar vér erum komnir, at þetta skal vera sáttarfundr við guð, er vér höfum á kirkjuhelgi sótt, ok biðjum oss miskunnar. Nú er í þessu ok kirkjufrið raskat; ok er þetta fyrir þá sök ódœmaverk. Hit er ok annat, at yfir stendr dagshelgrin, er vér höfum alla hjálp af hlotit, ok sjálfr guð almáttigr lét sína mildi ok miskunn svá mikla skína ok birta á þessum deginum. Þat er ok at telja, at grið ok frið er settr um þingit, ok þinghelgrin stendr yfir, ok er þetta fyrir því it mesta lagabrot.”

Ok er þeir höfðu þetta við mælzk, þá heptisk hann at því, Þorgils, ok réð hann eigi til Hafliða. Ok er þeir gengu heim til búða, þá mælti Þorgils til Böðvars: “Þat mæla menn, at þú sér trúlauss, mágr, ok meðallagi góðgjarn, en eigi lýstir þú nú því.”

Böðvarr mælti: “Þat er ok satt, er þú segir, ok ekki gekk mér trúa til þess er ek latta þik tilræðis við Hafliða, heldr hugða ek at fleiru en at hjali okkru; ok sá ek, at flokkarnir stóðu á tvær hendr okkr, en vér várum í kvínni. Ok sá ek þat, ef þetta fœri fram, at þegar mundi slá í bardaga, ok myndi hverr várr félaga drepinn vera á fœtr öðrum. En því sagða ek þér þat eigi til, at ek kunna skap þitt at því, at þú myndir engan gaum at gefa, ef ek fynda þat til. En ef eigi væri þat, þá hirta ek aldri þótt þú dræpir hann í kirkjufriði eða þinghelginni.”

Nú biðja þeir hvárirtveggju liðs til dóma, ok fjölmenna mjök hvárirtveggju eptir föngum. Þá tekr Hafliði øxi í hönd sér, áðr hann gengr frá búð sinni til dóma; en þat hafði ekki verit vanði hans fyrr, at gøra þat, því ar hann réð náliga einn jafnan fyrir öllum málum við hverja sem at skipta var, því at Hafliði var bæði fjölmennr ok frændgöfugr.

Þá mælti kona hans Rannveig: “Hvat er í þessu, Hafliði,” sagði hon, “at bera nú vápn, heldr en fyrr ertu vanr at gøra; ok halt þú háttum þínum.” Hon var vitr kona, ok vel at sér um mart.

Hann svaraði nakkvat styggliga ok kvað þat ekki til hennar koma ok kastaði at henni nökkurum orðum. Þorgils gekk at dómum með miklu fjölmenni ok hafði fram sökina um víg Óláfs Hildissonar. Þorgils var svá búinn, at hann var í selskinnskofli yfir brynjunni útan ok var gyrðr í brœkr ok hafði øxi sína í hendi sér.

17. kafli

Þess er við getit, at Þórðr Magnússon í Reykjaholti dreymði draum um þingit; var hann þá heima í Reykjaholti. Honum þótti sem maðr kœmi at honum, ok þóttisk spyrja hvaðan hann væri kominn. Hann sagðisk vera kominn af þingi. Þórðr þóttisk spyrja tíðinda. Hann sagði þingkvitt. Þórðr þóttisk spyrja ef nökkur deilumál væri fram höfð á þinginu.

“Þat er helzt nýtíðinda,” sagði draummaðrinn, “at einn maðr hefir tekizk á hendr at vinna í öllum búðum: sá er heitir Þórðr dritloki.”

Þórðr réð svá drauminn, at eigi myndi þar öll mál vel lúkask áðr sliti þinginu.

18. kafli

Þat er nú sagt þessu næst, at Hafliði gekk nú at dóminum með fjölmenni miklu ok vildi hleypa upp dóminum; en þeir Þorgils váru komnir þar í þröng mikla; reiðir ýmist aptr eða fram þröngina. Ok þá er svá hefir gengit mjök langa stund dags, á rœða margir vitrir menn um, at enn skyldi leita um sættir, ok býðr Hafliði in sömu boð sem fyrr hafði hann boðit. Ok vildu menn nú til hlýða hvat mælt var. Ok rýmir nú heldr nakkvat um þröngina. Þorgils lézk eigi nema orð Hafliða, ok lætr hann reiðask þangat at, er fáir menn váru í millum þeira Hafliða. Ok þá høggr Þorgils yfir öxl manni, ok kømr höggit á hönd Hafliða Mássonar við øxarskaptinu, ok af inn lengsta fingrinn með öllu, en í sundr köggulinn í inum minnsta fingri ok þeim er þar er á millum. Ok þá hlaupa menn í millum þeira. Ok varð Þorgilsi laus øxi þá er menn þröngðusk at Hafliða. Þorgils þreif þegar øxi mikla ór hendi manni einum í flokki Hafliða; sá hét Þormóðr ok var kallaðr læknir. Sá inn sami Þormóðr batt hönd Hafliða Mássonar ok grœddi hann svá, at fingrnir tveir lágu upp í lófann, en hann grœddi fyrir stúf ins þriðja fingrarins. En þá er Hafliði hafði fengit áverkana, þá sleit þrönginni, ok gekk allr flokkr Hafliða heim til búðar.

Ok þá er hann gekk inn í búðina ok þar at sem sat Rannveig, kona hans, ok mælti svá: “Opt hefi ek þat reynt at ek em vel kvángaðr, ok enn hefir þá raun á gefit, at þú ert allvitr kona, ok hefir þú nær forspá verit, af því at eigi munda ek fyrir þessum vansa orðit hafa, ef ek hefða þín ráð haft.”

Síðan var bundin höndin, ok gengit síðan til lögbergis.

Eptir þat var lýst áverkunum, ok beiddu þeir Hafliði at síðan skyldi fœra dóma út í annat sinn. Ok náðu eigi fleirum dómundum en í þeira flokki höfðu verit. Ok settu þeir þrysvar niðr dómendr sína í dómstaðnum, ok mátti aldri dómrinn setjask. Ok þá nefndi Hafliði vátta at því, at hann mátti eigi dóminum fram koma fyrir ofríki Þorgils. Ok þá fœrðu þeir dóminn austr í hraunit hjá Byrgisbúð. Þar gæta gjár þrim megin, en virkisgarðr einu megin. Ok í þeim dómi verðr Þorgils Oddason görr sekr skógarmaðr; ok þetta eitt mál nýttisk þar þat er í dóm var lagt. Ok þá eptir þat var gengit til Lögbergis ok sagt til sekðar hans. Ok er menn kómu heim til búða, þá var frétt hverja Hafliði hafði hlotit áverkana; af því at alþýðan vissi enn þá eigi víst hvat at hafði orðit, eða hversu mikit at hefði orðit. Þá var sendr til Böðvarr Ásbjarnarson ok Ingimindr prestr Einarsson at skynja um áverkana; ok menn fóru ok aðrir með þeim til fundar við Þorgeir Hallason, er átti Hallberu Einarsdóttur, systur Ingimunds prests; en Böðvarr hafði búðarvist með Þórólfi Sigmundarsyni ok hafði meiri ráð yfir þingmönnum ok búðarliði en Þórólfr.

Svá skipuðu menn til orðtaki sínu, sem Böðvarr riði at baki Þórólfi ok héldu þó í taumana ok stýrði hvert fara skyldi. Ok þá er þeir kómu heim til búðar Þorgeirs, þá váru þeir spurðir tíðinda, ok eptir ørindum sínum. Þá kvað Ingimundr prestr vísu:

“Fingr eru þrír af þeiri

(þó skyldu mun fleiri)

sundr á sælings hendi

(slíkt’s Böggvir) mjök höggnir.”

Síðan var kvatt féránsdóms. Ok ríða menn heim til heraða; ok sitr Þorgils eigi at síðr í búi sínu. Ok nú þegar at dregr féránsdómum, samnar Þorgils at sér mönnum, ok verða saman nær fjögur hundruð manna. Hafliði hafði norðan nær tvau hundruð manna, ok einvala lið, bæði at búningi ok mannvirðingu. En í þriðja stað samnask saman heraðsmenn til meðalferða með góðgirnð. Var þar fyrirmaðr Þórðr Gilsson, ok Húnbogi Þorgilsson frá Skarði, ok með þeim aðrir góðgjarnir menn, Guðmundr Brandsson, Örnólfr Þorgilsson frá Kvennabrekku, ok höfðu tvau hundruð menna til meðalgöngu; en Þorgils ætlaði at verja vígi allt heraðit, ok skyldi þeir Hafliði eigi ná bœjarreiðinni; ok ætlaði Þorgils at verja Heiðarbrekkurnar, ef þeir riði Sælingsdal, en Mjósyndi ef Svínadal væri riðit. Þar megu fáir einir menn ríða jafnframt, því at þar eru fjöll brött á báðar hendr.

19. kafli

Nú er at segja, at Hafliði ok hans flokkr ríða um kveldit til féránsdómanna til gistingar til Más prests í Sælingsdalstungu; ok hafði hann fyrir fjóra tigi manna til liðs með Hafliða. Þá ríðr Guðmundr Brandsson, systrungr Þorgils, sonr Steinunnar Aradóttur; ok var hann inn mesti mætismaðr, ok var hann opt mikils metinn í stórmælum; ok hann var mest hafðr í orðstefi, þá er um biskupa skyldi kosningar vera í Vestfirðingafjórðungi, annarr manna en Klœngr. Guðmundr var vinr Hafliða góðr. Ok þá ríðr hann á milli, ok menn með honum, ok vildi miðla mál með þeim; ok spurði Hafliði, hverja tilætlan hann hefði um för sína, “Ok gør svá vel, at þú far varliga ok gæt viðingar þinnar, af því at svá er mikit fjölmenni fyrir, at þú hefir ekki liðs við; ok eigu menn mikit í hættu, ef eigi gengr allvel til; ok er þér engin svívirðing í, at búa þar mál til er þú kømr framast at lögum ok yðr er óhætt. Mun ek ok með þeim ykkrum at snúa, at mín orð virðir meira, með þá menn alla sem ek fæ til. Haf þú nú við ráð vina þinna, at þú fylgir svá at eins málum þessum, at þú gætir vel sóma þíns.”

Hafliði mælti: “Sannliga er slíkt mælt ok vingjarnliga, ok mun ek mjök þat hafa er slíkir mæla, er bæði eru heilráðir ok vitrir ok eigu mikils kosti.”

Ok þá ríðr Guðmundr á fund Þorgils ok spurði hverja tilætlan hann hefði á sinni ráðagørð, svá mikit fjölmenni sem þar væri saman komit, ok búit sem til bardaga bæði at vápnum ok öðrum viðrbúningi. Þorgils kvezk þat ætla vænst, at hann myndi við leita at verja þeim Hafliða ok mönnum hans bœjarreiðina, annattveggja Heiðarbrekkurnar við Sælingsdal, eða Mjósyndi ef þeir riði Svínadal.

Þá sagði Guðmundr: “Eigi er slíkt at mæla, en at því er at hyggja við hversu göfgan mann þú átt málaferlum at skipta; ek mun þó sá orðrómr á falla, at þú hafir þó allmikilmannliga farit, þó at þú takisk eigi meira á hendr en þú verir bœ þinn, ok þar sem féránsdómrinn ætti at vera, eða landeign þína it mesta. En ef þú ferr með þann ofsa, sem í enskis manns dœmi er, þá uggi ek, at þú mœtir ofsanum ok ofrkappinu áðr lýkr málum ykkrum Hafliða; því at ek hefi hvergi heyrt dœmi til, at nakkvarr maðr hafi með slíku ofrkappi farit eða fram komizk. Ok fylg eigi slíku svá þrátt; þigg heldr ráð af vinum þínum, er þú þó mátt eigi sjá satt mál fyrir ofrkappi þínu; ok vill Hafliði fara með vægð ok stilling; ok er várkunn at hann vili halda máli sínu til þrautar; ok muntu vilja virða orð vár vina þinna, ok stýra eigi mörgum mönnum í mikil vandræði.”

Ok hér fær hann heitorð af Þorgilsi um þetta.

Ok í því bili koma þeir menn ríðandi er Þorgils hafði sett at njósna um ferðir þeira Hafliða; ok kunnu þeir þat at segja, at hann mundi ríða Sælingsdal. Ok þá eptir þat biðr Þorgils flokkinn ríða á móti þeim Hafliða. Ok riðu síðan allt þar til er þeir kómu upp um Steinshyl at Þverdalsá. Þá bíða þeir þeira Hafliða; ok koma þar heraðsmenn þeir er í millum gengu. Þar eru hamrar hávir fyrir austan ána, en melar brattir fyrir vestan; ok má þar eigi hjá ríða, ef fjölmenni er mikit; ok verðr þetta nær at einstigi. Ok ríða þeir Hafliði at fram ok stíga af baki, en nefnir hann vátta, at þeir megi eigi komask áhætt lengra; ok heyja þar féránsdóminn; ok er þar eigi í Staðarhólslandi; ok ráða hvárigir á aðra. Reið Hafliði heim norðr, en Þorgils sitr í búi sínu með átta tigi vígra karla; ok höfðu hvárirtveggju vörðu á sér um sumarit.

20. kafli

Skip hafði staðit uppi í Hrútafirði um vetrinn, ok hafði Þorgils keypt marga viðu til skálagørðar, ok heim flutta, nema eitt hundrað viðar hafði eptir orðit.. Ok þat eitt fekk Hafliði af sekðarfjám við Þorgils. Þau misseri var skálinn görr er Þorgils var í sekðinni. Ok sá skáli var þá óhrørligr er Magnús biskup andaðisk Gizurarson. Ok þau misseri var Einarr Þorgilsson fœddr er hann var í sekðinni.

Eptir þat sendi Hafliði orð í allar sveitir, at biðja sér liðs ok fulltings, bæði stœrri menn ok smærri. En um haustit stefndu þeir samfund sín í milli, Hafliði ok Hallr Teitsson ok Þórðr Þorvaldsson Vatnsfirðingr. Ok var þetta þar um kveðit:

Ambhöfði kom norðan,

en Örknhöfði sunnan,

Hjarthöfði kom vestan;

höfði ráð und skauti.

Tóku mart at mæla

er menn spakir fundusk;

þó var úlfúð œrin

í Ambhöfða brjósti.

Ok nú liðu af misserin; ok er flest seinna en segir.

21. kafli

Ok um várit eptir fór Hafliði Másson suðr yfir heiði í Haukadal til kirkjudags, Tveggjapostulamessu Pilippi ok Jacobi, til Halls mágs síns, ok dvalðisk þar í góðu yfirlæti. Ok talaði þar langt ørindi um málin þeira Þorgils Oddasonar eptir allar tíðir um daginn; ok sagði, at honum þótti sér erfitt veita at skipta málum við hann fyrir sakir ofrkapps ok fjölmennis. Ok talaði þar um langt ørindi ok snjallt, ok bað liðsinnis til þingreipar, ok fjölmennis ór heraðinu; ok bað Hall, mág sinn, liðs ok styrkðar; ok hann bað lærða menn, at biðja skyldi fyrir þeim til guðs, ok þess, at mál þessi lykisk með góðu; ok svá yrði nakkvarsháttar, sem bezt gegndi öllu landsbúinu, en hann héldi þó sœmð sinni.

Þá svarar sá maðr er Þorsteinn hét af Drumb-Oddsstöðum: “Nauðsyn sýnisk mér mikil, at styðja orð þín; því at þú hefir lengi borit skarðan hlut fyrir Þorgilsi ok setit honum mikinn vansa.”

Þá svarar Hallr Teitsson: “Þorsteinn, félagi minn, verum vit hljóðir; ok ertu vesall máls; eigi kunnu vit betr en hlýða til; þú vill vel en mátt illa; Hafliði hafir honum aldri vansa setit, en þó er honum þetta nauðsynjamál; ok sé einn er minn vinr, er þessum málum fylgir síðr.”

Ok nú um sumarit fjölmenntu hvárirtveggju til Alþingis eptir föngum. Ok riðu menn á þing inn næsta dag fyrir Jóns messu Baptistæ, ok þeir Hafliði mágar ok Hallr Teitsson ok nakkvarir flokkar með þeim. Ríða snemma dags á þingit; ok snýr Hafliði at búð Þorgils; ok brjóta niðr alla til jarðar; ok síðan eggjar Hallr, at þeir Hafliði skuli ríða á móti Þorgilsi með því liði er þeir fá til; ok kallar þat ósóma mikinn ok lögleysu, at sekr maðr ríðr á helgat þing, “Ok minnumk nú þess, at hann lét eigi ná at heyja féránsdóminn, þar sem vera átti at lögum, nema menn berðisk.”

Ok þá ríða þeir upp á Völlu ok gøra þar fyrirsát; ok var allt um seinna en segir af; því at þar lögðu margir menn orð til ok löttu fyrirsátarinnar; kváðusk þá ætla at hvárirtveggju mundu þá heldr láta leiðask til sátt, er margir góðgjarnir menn áttu hlut at, en svá margra mundi við kostr ef menn sættask eigi. Ok mart varð til dvala; ok er af því eigi riðit lengra; ok stíga menn af baki. Þá gengr at Ketill prestr Þorsteinsson ok spurði: “Ræðr þú Hafliði fyrirsátinni?”

“Svá er víst,” sagði Hafliði.

Ketull mælti: “Þessi fyrirætlan er óráðlig; mætti vera, at Þorgilsi tœki þat ráð, at ríða í nótt, eða eigi alþýðuveg, ef þó vill hann með kappi fara.”

Ok þá gengr at Þorlákr biskup, er þeir rœddu þetta; ok bað Hafliða, at hann fœri heim til búða; ok væri leitat um sættir.

Hann svarar: “Þetta mál er mér miklu nauðsynligra ok nærkvæmara en þetta megi í nakkvara umrœðu leggja, at sekir menn ríði á helgat þing, ok brjóti svá landslög. Ok þá raun mun enn á bera af stundu, at eptir þessu munu margir glíkja, ef þessum hlýðir.”

Þá mælti biskup: “Þat er satt sem þú mælir; en hvárt er þat satt sem komit er fyrir oss, at þessi misseri hafir þú þér liðs beðit í allar sveitir, höfðingja ok minni menn, ok svá fátœkja menn, ok hverja kararkerling?”

“Þat er víst satt,” sagði Hafliði.

Biskup sagði: “Þat var lítillátligt, slíks manns sem þú ert, er þú vildir allir menn væri í huga sínum ok bœnum þér í sinni. En þó mun þat um mælt, at vitrum manni missýnisk slíkt í meira lagi, ef þú vill alla ina herfiligustu menn með þér í sinni, en þenna inn dýrliga mann í móti þér, er messudaginn á morgin, ok göfgastr er nær einn af öllum guðs helgum mönnum, at vitni sjálfs guðs; ok mun hans reiði á liggja, ok muntu hana hafa ef þú vill svá margs manns blóði út hella um þessa sök. En líkast, ef þú lætr fyrirfarask þetta á þessari hátíð um friðinn, at guð muni þér, ok sá kappi Jón baptista, sómahlutarins unna í málunum. En hitt annat, er þetta er enskisvert hjá, at þér mun í öðrum heimi goldit þat er nú gørir þú fyrir guðs sakir ok Jóns baptista.”

Þá svarar Hafliði: “Sannliga er slíkt mælt, en þó nennu vér eigi at heyja þingit í svá mikilli lögleysu, at sekir menn ríði á þingit.”

Ok svá lauk, at Hafliði fyrirkvað þat sem biskup beiddi. Þá váru þar í fyrirsátinni tólf hundruð manna.

22. kafli

En þá fyrirbýðr biskup öllum lærðum mönnum at ganga í flokk með honum, en biðr alla alþýðu til meðalgöngu með sér. Þess létusk margir búnir mundu. En þá er Þorgilsi var fyrirkveðin þingreiðin af Hafliða, þá hleyptu menn at móti flokkinum Þorgils ok sögðu hvar komit var, ok hittu flokkinn fyrir norðan Sandvatn. Þar var sjau hundruð manna. Þar var beðit Styrmis Hreinssonar af Gilsbakka, mágs Þorgils. Þar váru þá allir goðorðsmenn með Þorgilsi fyrir vestan Bláskógaheiði, nema Þórðr ór Vatnsfirði. Ok síðan tóku menn hjal með sér ok umrœður, ok löttu flestir þingreiðarinnar við svá mikinn liðsmun.

Ok þá mælti Þorgils: “Þat veit ek glöggt, ef þat er svá mikit fjölmenni sem sagt er, at þar munu þeir margir, er í mínum flokki mundu sik kjósa heldr ef þeir þyrði, ok munu þeir lítt berjask með Hafliða. En þeir munu ok þar margir er fagna mundu því ef annarrtveggi okkarr létisk, en hirða mundi þeir aldri hvárr á brott kœmisk. En ek veit, at ek hafi svá trausta menn í mínu föruneyti ok mjök ørugga, at hverr mun heldr vilja falla um þveran annan en mér verði né eitt. Ok munu vér af þvi halda ferðinni.”

Þá var Styrmir kominn með hundrað manna. Ok þá mælti Styrmir: “Þat vitu vér, hversu þat er nær öllum gefit, at engum þykkir sér lið veitt með fullu nema vígsgengi sé veitt; nú megu vér ok þat sjá, at Þorgilsi þykkir sér eigi lið veitt með fullu nema honum sé vígsgengi veitt. Nú þeir sem hér eru saman komnir bindisk í því, at skiljask eigi við málin fyrr en þau lúkask á nakkvara leið, þeir er nú vilja sjálfir sik leggja í svá mikla hættu. En vita vil ek til hvers þú vill á þingit fara annars en sýna ofrkapp þitt ok stýra svá mörgum mönnum í svá mikinn vanda.”

Þorgils segir: “Þat er ørindi mitt til þings, at bjóða Hafliða allgóðar sættir til sœmðar honum; en ef því er neitat, njóta þá margra ok göfgra vina ok mikils brautargengis.”

“At þessu er öllum veitanda vöskum vinum þínum,” sagði Styrmir.

23. kafli

Þá var fenginn til Bárðr inn svarti ok Áron, sonr hans, ok nakkvarir mann með þeim, at ríða fyrir ok bera njósn, áðr en saman lysti flokkunum. En meginliðit reið í fylkingu ór Víðikjörrum ok ofan yfir háls at Sandvatni, ok töluðu mart um ráðagørðir, ok var farit heldr tómliga. Reið Þorgils í framanverðri fylkingu sinni. Þá kvað Ingimundr vísu:

“Hallr villat frið fullan;

ferr Hafliði at verja

breiðan völl, ok búðir

banna skógarmanni.

Þar ríðr mætr at móti

(málmrýri tel ek skýran)

orðinn allrar ferðar

Odda sonr í broddi.”

Þá kom þar at Þórðr prestr ríðandi, er kallaðr var lundarskalli, ok nakkvarir menn með honum. Han var auðkýfingr mikill ok vinr Þorgils, tilkvæmðarmaðr ok skilgóðr. Hann spyrr, þó hann vissi áðr, um hvat þeir ætti at rœða, eða hvar þá væri hverju komit, eða hvat menn vissu síðast til flokksins Hafliða. Honum var sagt inniliga, at flokkr Hafliða væri kominn á völluna øfri, ok ætluðu at ríða ok verja vígi alla þinghelgina; en biskup ok margir aðrir góðgjarnir menn löttu fyrirsátar ok mótreiðar. En vissu eigi lengra; ok menn váru sendir fyrir, at vita hvat tíðinda væri.

Þórðr mælti: “Eigi kann ek þér, Þorgils, ráð at kenna; en á því er mér bœnastaðr, at þú þiggir at mér heimboð. En fyrir lítillæti þitt ok fyrir öfúsu mína skal þat vera um mælt, at hafir eigi til matar eins aptr horfit. En þat er líkligast, at Hafliði haldi eigi fyrirsátina lengr en í dag eða í nótt, ok muntu þá mega ríða hlutlaust; ok svá vel má verða, at góðir menn komi sáttum á með ykkr eða griðum; ok er þá gott at ríða, en hafa marga menn firrða vandræðum, svá sem nú horfisk til.”

En er Þórðr lauk sínu máli, þá þökkuðu honum margir vel ummæli sín, svá ok fýstu at sjá væri upp tekinn.

24. kafli

Nú er at segja nakkvat frá ferðum þeira feðga Bárðar ok Árons, at þeir koma ofan um Klyptir, ok sjá niðr undir Ármannsfelli fjölða mikinn hrossa ok manna. Ok hugsa nakkvat fyrir sér ráðit, ok þykkir eigi ólíkligt at þeir Hafliði myndi þar fyrir sitja, ok gæta svá hvárrartveggju leiðarinnar, er önnur liggr fram undir Ármannsfell ok hjá Sleðaási, en önnur liggr leiðin austr yfir hraun undir Hrafnabjörg ok undir Reyðarmúla til Gjábakka ok svá austan um hraun til búða. Þeir Áron gøra þat ráð með sér at ríða ok hitta þessa menn, “Ok veit ek oss í engum sökum við menn. En nakkvarir förunautar várir skulu ríða síðarr ok hugleiða um, hvat í hverju verðr, ok segja Þorgilsi hvar sem í gørisk, ef nakkvat er tálmat um för vára; ok felmtið eigi allmjök, ok vitið með sannleik áðr hvat þér skuluð segja.”

Ok nú ríða þeir Bárðr inn svarti ok Áron, sonr hans, ok nakkvarir förunautar þeira, þar at fram er flokkrinn var fyrir. Ok hinir standa á fœtr, er fyrir váru, með vápnum; ok síns vegar hvárr þeira leiddr; ok þar þröng mikill at gör, svá at hinir máttu eigi sjá fyrir þrönginni hvat um sik var; ok höfðu þar fyrir satt, at þeir væri allir görvir handteknir; ok bundu eigi lengi síðan byrðarnar, ok riðu síðan aptr skyndiliga til fundar við Þorgils ok sögðu snara sögu ok mikla, at eigi mun tíðindalaust vera.

Þorgils mælti: “Frá hverjum er tíðindum at segja?”

“Vér kunnum frá engum tíðindum at segja vísliga,” en sögðu þó frá því hvar þeir Bárðr skilðusk: “Ok þar var mikill fjölði manna fyrir ofan Sleðaás, ok þangat riðu þeir Bárðr; ok þat þóttumsk vér sjá, at menn spruttu upp í flokkinum með vápnum ok gørðu þá handtekna alla at minnsta kosti.”

Þorgils mælti: “Þóttuzk þér nakkvat vita hvat flokki þat mundi vera, eða kenndu þér nakkvat menn eða búning eða faraskjóta?”

Sendimenn mæltu: “Eigi vilju vér þat víst segja; en þat hugsuðum vér, at flokkr Hafliða mundi vera, ok kenna þóttumsk vér Kinnskjóna, fóstra þinn, er þú gaft Böðvari mági þínum í fyrra sumar á Alþingi; ok eigi kunnu vér at kenna, ef eigi var þar spjótit þat it gullrekna er þú gaft honum.”

Margir tóku undir at þetta mundi víst tíðindum gegna; ok einsætt væri at þiggja heldr virðingarheimboð at Þórði, heldr en at leggja sjálfan sik í slíka mannhættu ok menn sína, at ganga til bardaga í móti svá miklu ofrefli; ok sýna svá mikinn ofsa, at gæta eigi sónans; fyrir því at hættulaust mundi at ríða um morguninn, eða á tveggja nátta fresti. Ok tóku upp allt hjal Þórðar.

25. kafli

Þorgils hlýddi til meðan aðrir mæltu slíkt, ok lagði ekki til, ok hugsaði fyrir sér málit. Ok þá er aðrir spurðu hvert ráð taka skyldi, mælti Þorgils: “Ef þetta er svá sem sagt er, at menn várir inir vöskustu ok skilbeztu sé görvir handteknir, ok klandaðir eða meiddir eða drepnir, þá mun oss ámælissamt verða ef vér ríðum svá á brott at vér vitim engan hlut görr en vér getum til. Hitt er í öðru lagi, at þeir þóttusk kenna þá tvá gripi, hest ok spjót, er ek gaf Böðvari, mági mínum, er hann myndi hvárngan lausan láta at vilja sínum. Ok ef honum er orðit nakkvat til meins, þá vil ek ríða ok vita ef ek mega nökkurum hefna. En ef svá er, sem ek vænti at vera muni, at hann sé heill maðr ok fylgi sjálfr gripum sínum til fulltings við oss með flokki miklum, en vér ríðim á brott, en látim hann eptir í háska, þá mun enn eigi látit orðalaust við oss. Ok er þat sem ek sagða, at ek vil ríða til þingsins, hvat sem annars er, með þá menn sem mér vilja fylgja; en þeir hverfi aptr er þat sýnisk drengiligra.”

Ok snýr áleiðis. Ok ríða menn ofan um Sandklyptir. En enginn vildi aptr hverfa, þegar þeir sjá at hann tjáði eigi at letja; ok váru allir skeleggir í því at skilja eigi við hann hvat sem á aðra hönd bæri.

26. kafli

Nú er at segja nakkvat frá þeim Bárði ok Ároni, at þeir ríða fram at flokkinum, ok menn standa upp í móti ok fagna þar hvárir öðrum vel, af því at þat var vinafundr. Þar var fyrir Böðvarr Ásbjaranarson ok Guðmundr Þorgeirsson, mágr Þorgils; ok höfðu þeir með sér vel hundrað manna; ok var þar hvárumtveggjum mikill hugr á, at spyrja aðra tíðinda. Böðvarr fréttir Bárðr at fyrirætlan Þorgils, en Bárðr fréttir Böðvar tíðinda af þinginu. Ok var þar þröngzt at öllu megin, er margir vildu heyra hvat sagt var. Ok er þeir hafa við talask um hríð, þá ríða þeir Bárðr enn lengra, ok allt þar til er þeir koma ofan á Völlu at flokkinum Hafliða; ok var þeim vel fagnat, af því at margir vissu á þeim feðgum mikil deili, því at þeir váru skilgóðir menn ok margra göfgra manna vinir. Ok eru þeir fréttir hvat þeir kunnu at segja af ferðum Þorgils eða fjölmenni. Þeir segja at Þorgils væri kominn suðr á heiðina frá Reykjadal með mikit fjölmenni. “Ok þá kómu menn á móti flokkinum ok sögðu Þorgilsi, at honum væri bönnuð þingreiðin; ok þat með, ef hann ætlaði at ríða eigi at síðr, at Hafliði ætlaði at verja honum alla þinghelgina. En Þorgils kvað Hafliða mundu hafa kastat því fram við engan alhuga; en hinir sögðu at øruggu, at satt væri, ok at Hafliði væri kominn á ferð með tólf hundruð manna, þá er þeir vissu síðast. Ok við þetta nam flokkr Þorgils staðar, ok tóku ráðagørð með sér hvern upp skyldi taka. Ok í því stóð þá er vér vissum síðast.”

27. kafli

Eptir þetta ríða þeir heim til búða, ok fara til fundar við Þórlák biskup. Biskup fagnar þeim vel. Ok þar segja hvárir öðrum allan trúnað, ok hvar komit var öllu jafntsaman. Síðan senda þeir feðgar Þorgilsi njósn af skyndingu, ok láta segja honum svá skapat sem var, ok þeir höfðu vísir orðit. Njósnarmenn kómu til fundar við Þorgils undir Ármannsfelli fyrir ofan Sleðaás, þar sem þeir Böðvarr höfðu beðit, ok segja Þorgilsi allt sem vaxit var. Þeir segja ok, at búðin Þorgils var öll brotin at jörðu.

Þá mælti Böðvarr: “Þat er sýnt í slíku, at Hafliði sparir lítt hendr várar at hefna, enda væri þat ok eigi fjarri at hann reyndi, hvárt vér kunnim nakkvat fleira at vinna en gøra upp búðina Þorgils, því at nú klæja oss lófarnir mjök.” Ok tók at berja vápnum á hlífarnar.

Þá tóku margir undir, at þat væri líkligast, at Þorgils mundi ráða at sinni athöfnum þeira. Þá kvað Þorgils vísu:

“Munat óss vita Ásum

arnsprengjandi lengi

(þat segik gulls ins gjalla

Gerðr) þinglogi verða.

“Ok munu vér ríða,” sagði Þorgils, “eigi at síðr; ok verðr för sem má.”

28. kafli

Nú ferr tveimr sögnum fram. Þá er biskup hefir til sín kallat lærða menn, þá gengr hann í annat sinn á fund þeira Hafliða ok mælti: “Ertu nú, Hafliði, ráðinn til, at virða hér enskis manns orð né vilja til heimgöngunnar?”

“Svá verðr nú fyrst at sinni,” sagði Hafliði.

Biskup mælti: “Þá munu vér ganga heim til kirkju. Ok af því valdi er guð gaf Pétri postula at binda ok leysa allt á jörðu ok himni—en hann haf Clementi páfa, ok hvárir af öðrum tóku þat veldi, en Özurr erkibiskup gaf mér—ok fyrir þat atkvæði mun ek banna yðr hér at sitja, ok neita sættunum en slíta friðinn. Eru þau mér orð komin af Þorgils hendi, at hann vill sœmilig boð bjóða fyrir sik.” Ok endir biskup svá málit: “At af þessi röksemð allri jafnt saman, ef mitt mál má nakkvat standask við guð ok várar bœnir, at hann sé þér svá bœna á dómsdegi, sem þú ert mér nú bœna.”

Þá mælti Hafliði: “Verðr þat at lyktum málaferlis okkars Þorgils sem auðit verðr, ok síka virðing hverr á leggja sem sýnisk. En við þessa unrœðu þína mun ek eigi berjask daglangt, ef aðrir ráða eigi fyrri oss, ef þessir menn heita at skiljask eigi við mál mín fyrr en þau lúkask nakkvarn veg til sóma.”

“Ok náir þú einn at gøra,” sagði Hallr Teitsson. Ok því játuðu menn.

Þá mælti Einarr Gilsson: “Þigg þú Hafliði þetta heilræði, er biskup kennir þér, en slíkt veitu vér þér eptir helgina sem vér höfum föng á.”

Ok síðan ganga þeir Hafliði heim til búða.

En í annan stað ríða þeir Þorgils til búðar hans á völlinn, ok sjá þar vegs um merki, at búðir hans váru niðr brotnar. Ok bjóða honum margir sínar búðir at tjalda; en hann neitti því ok vildi ekki annat en láta upp gøra sína búð. Ok þá gekk til Sæmundr inn fróði við nakkvara menn. Ok var tekit til at gøra upp búðina um aptaninn, ok varð lokit fyrir óttusöng um nóttina öllu starfinu.

Ok nú er leitat um sættir með þeim Þorgilsi ok Hafliða, ok vill Hafliði engar sættir nema sjálfdœmi. Ok þess varnaði Þorgils eigi, at Hafliði gørði fé slíkt til sœmðar sér sem hann vildi, en undan væri skilðarmannsekðir allar ok goðorð ok staðfesta. Ok stóð í því um helgina, at Hafliði vill einn ráða óskorat. Ok þykkir þá beggja vinum vant á milli at ganga. Ok eptir messudaginn inn næsta dag síð um aptaninn, þá er flestir menn höfðu lagzt til svefns, þá gekk Ketill Þorsteinsson til búðar Hafliða með nakkvara menn, ok var honum þar vel fagnat, ok mælti hann til Hafliða: “Stór mein þykkja vinum yðrum á því, ef eigi skulu sættir takask, ok lúkask mál þessi með góðu, ok þykkir mörgum fyrir ván komit, eða nár því. Nú kann ek þér eigi ráð at kenna. En dœmisögu vil ek segja þér.

29. kafli

“Vér óxum þar upp í Eyjafirði; ok var þat mælt at þat lið væri efniligt. Ek gat þann kost er beztr þótti vera, Gró, dóttur Gizurar Biskups. En þat var mælt, at hon léti mik eigi einhlítan. Þat þótti mér illa, er þat var mælt, ok tilraunir váru görvar, ok gengu þær vel. En eigi at síðr, þá þótti mér illr orðrómr sá er á lagðask. Ok fyrir þat lagða ek fjándskap á manninn. Ok eitthvert sinn, er vit hittumsk á förnum vegi, þá veitta ek honum athlaup, ok vilda ek vinna á honum, en hann rann undir höggit, ok varð ek undir. Síðan brá hann knífi ok stakk í auga mér, ok missta ek sjónar at auganu. Þá lét hann Guðmundr Grímsson mik upp standa; ok var þat nakkvat með ólíkindum, at því sem ek virða; ek hafða tvau megin hans, enda þótti mér vera mundu okkarr slíkr munr í öðru. Ok þessa vilda ek greypiliga hefna með frænda afla, ok gøra manninn sekjan; ok bjoggu vér mál til. En þó urðu til nakkvarir aflamiklir menn með honum at veita at málum, ok ónyttusk svá mín mál. (Ok nú má vera, at til verði nakkvarir at veita Þorgilsi þó at þín málefni sé réttligri.) Ok þá hugða ek at, hvat mér hefði at borizk, eða hversu allt hefði tekizk þungliga; ok neitta ek fébótunum. Ok sá ek þá, at þat var eitt hjálpráðit, at skjóta málinu á guðs miskunn, því at áðr tóksk allt þá öðru þungligar til mannvirðingar um mitt ráð; ok ek legða ofrkapp við ofmeðnað Möðruvellinga, hvé þungkeypt mér mundi vera. Fann ek þá þat, alls ek hugða at mannvirðingu, at ekki mundi þær bœtr fyrir koma at mér mundi þat mannsóma verða. Gørða ek þá fyrir guðs sakir, at gefa honum upp allt málit. Vissa ek þat, at þá munda ek þat fyrir taka, at mér væri haldkvæmst. Ok þá bauð ek honum til mín; ok var hann með mér langi síðan. Ok þá snerisk þegar orðrómrinn, ok þar með virðing manna; ok lagðisk mér hverr hlutr síðan meirr til gæfu ok virðingar en áðr. Ok vænti ek af guði, at svá munu þér fara. Ok haf þú nú af hjali mínu þat er þér þykkir nýtanda,” sagði Ketill.

30. kafli

Þá þakkaði Hafliði honum vel ok mælti: “Þat mál hefir hér verit at rœða á þingi, er mikils er vert; hvern vér Norðlendingar skyldim til biskups kjósa í stað Jóns biskups, en til mín skjörs hafa flestir vikit. En fyrir málum þessum hefir eigi svá skjótr dómr á fallit. En nú þarf eigi lengr at líta á þá kosning, at ek verð eigi á annat sáttr sumarlangt en þú sér til biskup kosinn; ok þar er mitt vit, at þá sé fyrir landsmönnum bezt hugat, at því mannvali sem nú er, ef þú verðr biskup.” Ok fekk honum Hafliði mikils viðhjal þeira. Ok þaðan í frá var hann meirr snúinn til sátta en áðr, ok miklu auðmjúkari.

Ok þá mælti Ketill: “Ek em ósœmiligr slíks ørindis. Þar megu allir sjá hver stórlýti á mér eru fyrir manna augum; en miklu eru þá meiri lýti á mínum hag í guðs augliti, at ek em áfallinn til biskupstignar.” Ok þar kom at nestlokum málsins, at Ketill mælti: “Ef þá væri nær um sættir yðrar en áðr, þá kviðjumk ek eigi þenna vanda, ef till þess er annarra vili slíkr sem þinn.”

Eptir þenna atburð var leitat um sættir enn á nýjaleik af góðgjörnum mönnum, ok var heldr torsótt; ok var Hallr tregari í öllu málinu en Hafliði. En þó varð sú sætt þeira, at Hafliði skyldi gøra fé svá mikit sem hann vildi fyrir áverkana, en frá váru skilðar sekðir allar ok goðorð ok staðfesta, sem boðit var í fyrstunni. Ok þat fylgdi, at hverr þeira manna þriggja, er til handsala gengu, unnu Fimtardómseið Hafliða, at gjalda slíkt fé sem gört væri. En þessir menn gengu til handsala: Þorsteinn Gellison frá Fróðá, auðmaðr mikill en mágr Þorgils; hann átti Steinvöru dóttur Þorsteins Arasonar. Annarr Styrmir Hreinsson af Gilsbakka, mágr Þorgils; Þóríðr, dóttir Þorgeirs Galtasonar, var móðir Styrmis; en Styrmir Þorgeirsson var faðir Halls, föður Kolfinnu. Þriði maðr gekk til handsala Þorsteinn ranglátr—at því sem mik minnir. Ok þá er lokit var málum þessum, þá var sjá vísa kveðin:

“Máttit seigum sáttum

sandkorn fyrir standa;

þó latti mjök mága

mál at greiða táli.

Barr kvað hlymbjóðr hjörva

hyrmildr, at þá skyldi

til eggþrimu, ósa,

alþjóð fara bráðla.

Máttit mága sáttum

(mál dragask ljót til bóta)

(geigr varð við svað) seigum

sandkorn fyrir standa.

Hraðsløngvir bað hringa

hugstríðr fara síðan

alla þjóð, hinns olli,

allskjótt, meginþrjózku.”

31. kafli

Þess hafði á kennt í meðalgöngu manna, þá er um sættirnar var leitat, at Halli þótti eigi þurfa at draga allmikit lið saman, nema Hafliði neytti þess um sinnsakir um nauðsynjamál sín, eða réði einn ella óskorat; ok lét Hafliði œrit fé hafa á gamalsaldri, ef hann héldi virðing sinni. Inn þriðja dag fyrir þinglausnir gengu menn fjölmennir til hvárirtveggju, er sættin skyldi vera upp sögð. Hafliði gørði fyrir áverkana átta tigu hundraða þriggja álna aura, vöruvirt fé; lönd norðr í Norðlendingafjórðungi, gull ok silfr, Norrœnan varning, járnsmíði, rífligir gripir þeir sem ekki væri minna fé en kúgildi, geldir hestar; því at einu graðr hestr, at merr fylgir; ok því at einu merhross ef hestr fylgði, ok ekki hross ellra en tólf vetra ok eigi yngra en þrevett; gjalddagi á fénu skyldi vera fyrir búðardurum Hafliða, eða fœra honum heim gjaldit á sumu fénu; en hann virða sjálfr féit.

Þá er Hafliði sagði upp vöxt fjárins, þá svaraði Skapti Þórarinsson: “Dýrr mundi Hafliði allr, ef svá skyldi vera hverr limr.”

Þá sagði Hafliði: “Eigi mundi sjá tunga þá eptir mæla ef þess þyrfti við; ok ferr þetta meirr eptir því sem vilja mundi Böðvarr Ásbjarnarson eða aðrir óvinir várir er ek skal fé taka á mér, heldr en ek hefða mér þenna hlut ætlat; ok meirr hefi ek þessa sætt látit vera eptir bœn vina várra, heldr en eptir fégirni einni saman.”

Böðvarr mælti: “Af því at þessu er meirr á mik vikit en aðra, þá verð ek at svara; ek mun eigi þetta ósanna, af því at vanhlutarins unna ek þér slíks eða meira en fjárins eigi.”

Þat hafði Böðvarr mælt þá er Hafliði sagði upp sáttina: “Þar reis at undir króki,” ok því kvaddi Hafliði Böðvar at; enda var ávalt ótítt með þeim.

Þorgils mælti: “Gefi menn vel hljóð máli Hafliða, því at hér hefir hvárr okkarr þar er vel má við una.”

32. kafli

Ok eptir þetta þökkuðu hvárirtveggju vel sínum liðveizlumönnum fylgð ok föruneyti ok allan sóma. Ok fyrr en Þorgils kœmi heim af þingi, þá hafði hann eigi minna fé þegit af vinum sínum ok frændum en átta tigi hundraða, en margir buðu honum heim ór öllum sveitum, bæði norðan ok sunnan, austan ok vestan, þeira er hann vitjaði síðan, ok leystu þeir hann með stórkostligum gjöfum á braut. Ok farit var víða at krefja fjár um vestfirðingafjórðung. En at öllu fénu upp luktu, því sem gört hafði verit, þá gaf Þorgils Hafliða virðuligar gjafar, stóðhross fimm saman, fingrgull, ok feld hlaðbúinn, er honum hafði gefit Sigríðr, dóttir Eyjólfs Snorrasonar goða austan frá Höfðabrekku, er átt hafði Jón Kálfsson. Þangat sótti Þorgils heimboð, ok þá gaf hon honum þessa gripi alla.

Hafliði mælti: “Nú sé ek, at þú vill heilar sættir okkrar, ok skulu vit nú betr við sjá deilum en áðr.”

Ok þat efndu þeir, ok stóðu einu megin at málum ávalt síðan meðan þeir lifðu.