Þorgils saga ok Hafliða

1117-1121

1. kafli

Hafliði hét maðr; hann var Másson, Húnrøðarsonar, Véfrøðarsonar, Ævarssonar. Þóríðr hét kona hans, dóttir Þórðar, sonar Sturlu Þjóðrekssonar; ok áttu þau mart barna. Síðan átti hann Rannveigu, systur Halls Teitssonar; þeirra dóttir var Sigríðr, er átti Þórðr í Vatnsfirði. Snorri hét son þeira. Hafliði bjó at Breiðabólstað í Vestrhópi, ok var bæði forvitri ok góðgjarn ok inn mesti höfðingi. Bergþórr hét bróðir Hafliða Mássonar; hann átti Kolþernu, dóttur Eyjólfs halta; þeira son var Guðmundr, faðir Más prests. Sonr Bergþórs var Már; hann var óvinsæll ok illa skapi farinn, ok ólíkr góðum frændum sínum, hafði nakkvat fé ok hélt illa á. Hann var opt með Hafliða frænda sínum á vetrinn, ok var honum óskaplíkr.

Þat var sagt eitt vár, at hann keypti sér skip ok ferr á Strandir norðr. Hann var maðr mikill ok beinstórr, skarpvaxinn, svartr ok óséligr. Hann kømr niðr á Ströndum norðr þar sem heitir í Ávík til þess bónda er Hneitir hét; hann var skilgóðr bóndi ok vinsæll. Kona hans hét Björg; þau áttu tvá sonu, Steinþór ok Finnboga; Rannveig ok Hergerðr váru dœtr þeira. Hneitir var þingmaðr Hafliða ok annaðisk reka hans. Þorsteinn hét maðr, vinsæll ok rólyndr; hann var kallaðr allra manna veiðnastr; hann annaðisk móður sína ok börn sín; fór jafnan með skipi Hneitis, ok skapaði hann honum góðum hlut fyrir starf sitt.

2. kafli

Í þenna tíma bjó Þorgils Oddason á Staðarhóli í Saurbœ; hann hafði mannmart með sér, ok rausn mikil var þar í mörgum hlutum. Hann var stórfengr ok auðigr. Þorgils var sonr Odda Snerissonar, Þoroddssonar; móðir Sneris var Friðgerðr Hyrningsdóttir. Hyrningr átti Arndísi dóttur Geirmundar heljarskinns. Móðir Odda Snerissonar var Álöf, dóttir Bitru-Odda, Þorbjarnarsonar. Móðir Bitru-Odda var Yngvildr, dóttur Álfs í Dölum. Yngvildi hafði átt Þorvaldr eyrgoði, Steingrímsson, er nam Steingrímsfjörðr, ok bjó í Trollatungu. Sjá kynsþáttr Þorgils Oddasonar er sumum ókunnari en Reyknesinga. Hallbera hér móðir hans, dóttir Ara af Reyknesi. Kolfinna hét móðir hans, dóttitr Halls Styrmissonar, Þorgeirssonar frá Ásgeirsá. Þær sveitir váru fjölbygðar ok góðir bœndr í þenna tíma. Þórðr Gilsson bjó undir Felli inu iðra. Húnbogi Þorgilsson bjó at Skarði, faðir Snorra lögsögumanns. Már prestr Þormóðsson bjó í Sælingsdalstungu; hann var frændi náinn Hafliða Mássonar. Halldóra hét móðir hans, dóttir Védísar Másdóttir, en Védís var systir Hafliða Mássonar. Þorsteinn Kvistsson átti Védísi, dóttur Þorgerðar, dóttur Védísar Mássonar. Guðmundr prestr Brandsson bjó í Harðarholti; hann var náfrændi Þorgils Oddasonar ok aldavinr. Örnólfr Þorgilsson bjó at Kvennabrekku. Arnórr Kollson bjó at Kleifum í Gilsfirði. Þórálfr Bjarnarson bjó at Skriðinsenni; hann var félítill ok var þó vinr ok þingmaðr Hafliða Mássonar.

3. kafli

Ingimundr prestr Einarsson Arasonar, hann bjó á ættleifð sinni á reykjahólum. Hann var vinsæll maðr ok þo nakkvat févani; en var þó bæði örr af penningum ok it mesta stórmenni í skapi, sem ætterni hans var til. Hann var skáld gott ok at mörgu inn mesti mætismaðr. Hann var enn frændi Þorgils Oddasonar, ok hann hafði gefit honum Reyknesinga goðorð, ok var þeira frændsemi allgóð. Ingimundr prestr var frœðimaðr mikill, ok fór mjök með sögur ok skemti vel kvæðum, ok orti góð kvæði, ok þá laun fyrir útanlands. Hann var ok góðr viðtakna er vinir hans sendu honum vandræðamenn, ok seldi jafnan vel sér af hendi. Hrólfr hét maðr er bjó á Skálmarnesi undir Múla; hann var vinr góðr Þorgils ok var þingmaðr hans, lögmaðr mikill ok fór mjök með sakir. Hann var ok sagnamaðr ok orti skipuliga, vel fjáreigandi, ok átti gott bú. Þórðr hét maðr; hann bjó í Hvammsdal, ok átti þat land Þorgils Oddason. Þórðr var félítill ok var kallaðr Rufeyjaskáld, af því at hann hafði þar lengi verit áðr. Skip þat stóð uppi á Dögurðarnesi, er átti Bergþórr Másson; hann seldi Má, son sinn, til fóstrs Þórði, ok óx Már þar upp ok þá illa góðan viðrgørning; ok at nestlokum vinnr Már á Þórði, fóstra sínum, mjök ok hleypr síðan til Hafliða Mássonar, frænda síns, ok tók hann við honum. En Þorgils ferr með eptirmálit. Ok er þar löng frásögn um málaferli þessi ok tilganga. Ok er þetta sagt upphaf mála þeira Þorgils ok Hafliða Mássonar.

4. kafli

Maðr sá fœddisk upp í Breiðafirði er Óláfr hét ok var Hildissonar. Faðir hans varð sekr skógarmaðr; en sveinninn var fœrðr til féránsdóms ok gørðisk at fjórðungsómaga ok heraðsfara um Breiðafjörðr; ok ferr svá fram unz hann var tólf vetra. Hann var heldr óvænn maðr ok nakkvat kjötvaxinn, hærðr vel, ok fell mjök hárit í lokka. Þá var hann talinn af þessi vist, ok var þá löngum með Þorgilsi á Staðarhóli. Hann átti fátt í fémunum, ok hross nökkur átti hann, ok var óhrakligr at klæðum, eina fatakistu ok øxi mjök góða. Hann leitar þá við Þorgils hvert ráð hann sæi helzt fyrir honum liggja. Hann svarar, kvað vænst, at hann fœri norðr á Strandir ok aflaði þar fjár; sagði þat margra manna siðvenju. Síðan fór hann norðr á Strandir með gagn sitt ok kømr niðr á Ávík til Hneitis.

Þess er við getit, at Már Bergþorsson vekr til við Þorstein, ef hann mundi vera á skipi með honum: “Þú ert,” segir hann, “maðr hœgr viðreignar, en þyrfta ek þess manns mest.”

Hann sagði: “Ek hefi lengi verit með Hneiti, ok hefir mér gott til hags orðit, ok er mér vandbreytt um þat.”

Már segir, kvazk ok ætla, at hann mundi vel við hann lúka; ok sœkir mjök eptir. Ok þar kømr, at Þorsteinn neitar eigi skipvist með Mávi. Þá skorar hann til mjök, ef Hneitir legði leyfi til, at Þorsteinn réðisk frá skipi hans ok í sveit með honum.

Hneitir sagði: “Þykkir honum einsætt at skilja við mik?”

Már segir: “Þat lætr hann nú at honum þykki þat ekki síðr hent.”

Hneitir segir hann ráða mundu. Ok skilja at því.

Óláfr Hildisson vekr til við Hneiti, ef hann mætti veita honum skipun. Hann sagði, at hann hefði ráðit menn til skips síns, en sagði at Már hefði enn eigi ráðit fulla skipun.

Óláfr svarar: “Þat sem okkr hefir at orðum orðit, þá verðr mér sá maðr torsóttr; vilda ek nú at þú vekðir til fyrir mína hönd.”

Hann hét því, ok vekr síðan til við Má ef hann vildi taka við Óláfi. Már lézk vilja tala við manninn áðr hann héti honum skipun. Síðan kømr Hneitir máli saman ok rœðr Óláfr til skipunar við Má.

Már frétti: “Hvar eru veiðarfœri þín eða vistir? Er þat siðr manna at fá sér slíka hluti áðr sér taka skipun.”

Hann sagðisk ekki hafa þeira hluta. Már sagðisk eigi mundu við þeim mönnum taka er svá fólsliga hafa búit sína ferð; kvazk ok þann veg á hann lítask sem hann mundi glœpamaðr nakkvarr vera. Hneitir átti nú hlut í, at hann varni honum eigi skipunar, en hann ráði mjök sjálfr fyrir kostum. Már segir at hann mundi eigi við honum taka, nema hann ynni honum allt, ok hann réði kaupi hans. Ok þann kost tekr Óláfr upp, ok rézk hann í skip með Mávi.

Þat er eitt sinn um sumarit, at Óláfr er óslyngr við þat er hann skyldi gøra, enda þiggr Már illa. Verðr opt þeira í millum at standa um sumarit; kømr þar svá at Óláfr svarar illa; en þó fá þeir mikit fang, ok koma í Ávík at hausti til Hneitis. Þá vekr Óláfr til hvat hann skuli kaups hafa. Már sagði hann ekki hafa munu, ok kvað hann enskis verðan. Óláfr svarar, kvazk opt hafa góða menn heim sótt, ok kvað öllum vel hafa til sín orðit öðrum en honum, ok kvað hann í mesta lagi ór sinni ætt, sagði engan mundi við sik jafnilla lokit hafa.

“Heyr á endimi,” segir Már, “ok er þat mikil firn ef ek skal taka af þér ill orð.” Síðan tekr Már allt upp fyrir Óláfi er hann átti í fémunum, bæði kistu hans ok klæði, ok svá vápn hans sem annat.

Óláfr sagði Hneiti til svá búins. Hann segir at Már mundi þat eigi gøra vilja, ok rœðir Hneitir til við Má, at hann láti rakna fémuni hans ok kistu, segir þó hlut hans yfrit harðan þó at hann missti kaupsins. Már kvað eigi tjá hans umrœðu um þenna hlut. Hneiti þótti verr. Ok skilja við þat. Litlu síðarr sagði Hneitir Mávi, at vistir hans mundu eigi þar verða lengr at hans leyfi. En þat var raunar, at Hneiti þótti Már gøra of margtalat við dóttur sína. Már kvezk eigi hirða hvat þeir búkarlar rœddu þar á Ströndum um vistir hans, ok lézk þar mundu engan gaum at gefa.

5. kafli

Óláfr Hildisson ferr á brott ór Ávík ok hefir misst alls fjár síns. Hann kømr í Saurbœ á Staðarhól, ok var þat kveldit, er hann kom á Staðarhól, óvást veðr; ok sitr Þorgils bóndi við eld ok húskarlar hans. Kømr hann inn Óláfr; ok sér hann Þorgils manninn ok kennir ok býðr hann þat at vera. Lætr Þorgils nú vita, at hann selt hefir vápn sín ok klæði. “Munu vér eigi annars staðar,” segir Þorgils, “þurfa veiðiskap at kaupa, en at þér.”

“Verr er í því sæti,” segir Óláfr. Hann er þar um nóttina ok segir Þorgilsi vandræði sín, ok biðr hann ásjá.

Þorgils lætr hann þar vera, ok biðr hann húsfreyju at fá honum klæði nökkur. Ok þá leitar Óláfr eptir, hvert ráð Þorgils legði helzt til með honum. Þorgils sagði, at honum hœfði at leita eptir við Má at hann næði fé sínu.

Óláfr sagðisk þess ófúss, “ok vænti ek þar illra orða.”

“Þetta er þó mitt ráð, at þú leitir eptir sœmð þinni; en þat sé ek, at þú skortir vápn,” ok fekk Þorgils mikla øxi í hönd honum ok sagði, “Eigi værir þú óflugamannligr,” sagði hann.

Ok skilja at því.

Ok ferr Óláfr norðr unz hann kømr at Ávík. Þar var ekki síð dags. Hneitir var eigi heima, en húsfreyja sat á palli; ok gengr Óláfr á pallinn til húsfreyju. Hon frétti tíðinda. Már lá útar á bekk ok hafði lagt höfuð sitt í kné Rannveigar, dóttur Hneitis bónda. Hann settisk þar upp er hann heyrði til Óláfs, ok hafði annan fótinn niðr fyrir bekkinn—hann var í loðkápu—en Óláfr snýr at pallinum útar fyrir hann Má ok spyrr: “Hversu máttu Már, eða hvé líkar þér?”

Hann svarar: “Hvat mun þik undir vera? Fyrir þat mun þér ganga sem ek mega illa ok mér líkar ok illa.”

Síðan mælti Óláfr linliga til, ef hann vilja bœta honum fyrir fjárupptökuna. Mælti til vel. Már svarar illa ok sagði eigi mundu tjá um orð eða tillögu Þorgils Oddasonar. Síðan høggr Óláfr til Más, ok verðr þar svöðusár ok eigi beinhögg. Síðan gengr Ólálfr út; en Már vill hlaupa eptir honum. Þorsteinn hleypr upp ok heldr Mávi ok þægir honum í bekkinn. Már verðr ákafliga óðr við, ok lézk Þorstein mundu vilja slíkan kost af honum, ef hann bannaði honum at hefna sín. En Þorsteinn gaf engan gaum at orðum hans. Þá eggjaði Már sonu Hneitis útgöngu, ok hefna sín, en sveinarnir hljópu út, en móðir þeira eptir þeim, ok bað, at þeir hlypi eigi í þetta vandræði.

Óláfr ferr nú leiðar sinnar. En konur bundu sár Más. Hann þiggr þat illa. Ok litlu síðarr sprettr upp Már, ok at honum Þorsteini, ok vegr hann, ok hneig Þorsteinn í faðm móður sinnar. Ok litlu síðarr kom Hneitir heim ok rak þegar Má á brott ok kvað mart illt af honum standa.

“Þat mun nú ok vera at sinni,” segir Már, “en lítinn gaum væntir mik at ek gøra at orðum þínum um þat.” Síðan fór Már á fund Hafliða, frænda síns, ok sagði honum víg Þorsteins, ok þar at allan atburð eptir því sem málavöxtr stóð til. Hafliði lét illa yfir verkinu ok kvað Má lengi hafa verit mikinn ónytjung, ok kallaði slíka menn helzt mega kalla frændaskömm.

6. kafli

Nú er þar til máls at taka, at Hneitir bóndi ór Ávík ferr til fundar við Hafliða Másson. Hafliði bóndi tók vel við Hneiti ok sagði, at hann vildi bœta óhapp bróðursonar síns, ok lézk gjalda mundu fyrir víg Þorsteins tíu hundruð þriggja álna aura, “eða ella fylgi mér til handa liði hans, ok mun ek annask; eða at öðrum kosti taktu við fé ok ómegð.”

Hneiti líkar vel ummæli Hafliða ok dvelzk þar nakkvarar nætr.

Í annan stað er at segja frá því, at sá maðr kom til fundar við Má, er Hrafn hét, ok var kenndr við móður sína ok kallaðr Finngerðarson, mikill ok sterkr, ódæll ok mesti landsofringi. Þeir bera ráð sín saman, ok mælti hann Már: “Hvar vildir þú helzt fyrir þínu ráði sjá?”

Hrafn mælti: “Þat væri mér skapfellzt, at vera með þeim mönnum er ódælir menn væri ok kynstórir, ok veita þeim eptirgöngu.”

Már mælti: “Slíkir menn væri mér vel hentir sem þú ert.

Hrafn sagði: “Þat verðr yðr stundum, at þér látið mikilliga, en þá er ríkra mann orð koma til yðar, þá eru þér þegar limhlaupa.”

Már sagði: “Vel er slíkt mælt, en eigi ætla ek þar enn heldr fyrir mér.”

Þeir fara nú til Ávíkr báðir saman ok bjoggu þar búi Hneitis meðan hann var heiman, ok gøra þat ráð, at Már leggsk við dóttur bónda, en hrafn með húsfreyju. Hneitir fréttir nú hvat þeir hafa til tekit. Hann bregðr við skjótt ok ferr heimleiðis, snúðigt ok þó leyniliga, ok vill stræta þar árdegis. Váru þar saman nakkvarir menn. En þá er Már veit, at Hneitir mundi heim koma, þá hefir hann vörðu á sér, ok biðr þann sama morgun, er Hneitis var heim ván, at þeir skyldu standa upp ok bíða hans eigi heima. Ganga síðan til árinnar; hon var opin eptir miðju en höfuðísar at útan. Hann Már hleypr yfir ána, því at hann var bæði knár ok fótmjúkr; ok jafn í því er hann Hrafn vill eptir honum hlaupa, koma þeir Hneitir at, ok høggr hann Hrafn framan á þjóknappana , ok fellr hann við sárit áfram. Síðan taka þeir hann ok flytja til lækningar.

Már ferr leiðar sinnar til þess er hann kømr til Jörundar í Oddbjarnareyjar, ok lætr góðvettliga; biðr Jörund þar viðrtöku, ok hann tekr við honum. Ok þá beiðir Már at þeir skyldu sœkja eptir gagni hans í Ávík. Jörundr kvazk enga óþektarför vilja fara til Hneitis. Már sagði, at þeir væri sáttir. Síðan ferr Jörundr með Mávi, ok koma til Ávíkr snemma morguninn. Már mælti til Jörundar: “Nú mun ek ganga inn, en þú bíð mín úti.” Gengr þá Már inn. Hneitir hvílði ok spyrr hverr þar gengi. Ok eptir málinu høggr hann Már. Hneitir sprettr upp ok tók í hönd sér trékefli ok hleypr á gólfit, en Már høggr í tréit, ok kippask þeir um lengi. Þá kallaði hann Már: “Skömm er þér þat, Jörundr, at fara svá með manni, at standa hjá, en menn vinna á mér.”

Síðan hleypr Jörundr inn ok høggr Hneiti þegar banahögg. Eptir þat ganga þeir út. Ok þá mælti Már: “Þú ert glœpamaðr mikill ok óhappafullr, drepit saklausan mann, góðan bónda; gøri ek betr en vert er, er ek drep þik eigi, ok vertu á brott sem skjótast; en ek mun sœkja á fund Hafliða frænda míns.”

Jörundr fór til skips síns. Ok er þat frá honum sagt, at veðr kømr at honum, ok týnisk hann. Már ferr á fund Hafliða ok segir honum hvat í hafði görzk. Hann lætr mart illt af honum standa, ok kallar hann eigi mega við hans mál skiljask.

7. kafli

Þorgils Oddason átti för norðr á Strandir, sem opt var vanði hans til. Björg ok synir hennar fara á fund Þorgils ok biðja hann líta á sín mál. Nenna nú eigi at sœkja á fund Hafliða, mest fyrir því, at Már var þar fyrir, ok þótti sér vera skapraun í því. Þórgils kvað sér eigi vera skylt at sjá á þat mál, er hlut áttu í þingmenn Hafliða. Hon sœkir eptir mjök. Ok er Þorgils sér þat, þá segir hann, at henni harðir eins kostir á görvir, “Því at eigi mun auðsótt þykkja, at sœkja Hafliða málum. Ek mun gjalda tólf hundruð vaðmála fyrir víg Hafliða.” Ok á þat sættusk þau.

En þá er Hafliða fréttir þetta, þá þykkir honum málit verr snúisk hafa en hann vænti, sagði þetta enga sœmð fyrir víg Hneitis, ok kallar þau gört hafa vandalaust til sín, ok kvazk ætla, at meiri sœmð mundi hann hafa fyrir hugat. Þorgils býr mál þetta til Alþingis. Hafliði býr ok mál á hendr Óláfi Hildissyni; hann var þar með Þorgilsi á Staðarhóli. Ok ríða þeir Hafliði ok Þorgils til þings báðir með þenna málatilbúnað. En áðr Þorgils ríðr heiman, sendr hann Óláfr suðr á Eyrar til handa þeim manni er Árni hét, ok var kallaðr fjöruskeifr—hann hafði verit heimamaðr Þorgils um vetrinn; hann átti þar skip uppi standanda—ok sá maðr annarr er Hermundr hét Þorvaldsson, bróðir Þórðar í Vatnsfirði. Þeir höfðu báðir verit í útförum með Jórsala-Sigurði, ok váru þeir síðan félagar. Ok sendir Þorgils Árna orð, at hann flytti Óláf útan. “Ek þykkjumk glöggt sjá,” sagði Þorgils, “hversu mál þetta mun fara; þú munt verða sekr, en ek mun leita um sættir ok bjóða fé til farningar þér.”

8. kafli

Snorri hét maðr, er kallaðr var Mág-Snorri; hann bjó í Saurbœ fyrir Múlanum neðra; hann átti Hallberu, dóttur Snorra Þórðarsonar, Sturlusonar, bróðurdóttur Þóríðar er átti Hafliði Másson. Grímr hét sonr þeira, ungr ok seinligr. Snorri átti vel fé ok hafði selför í Svínadal þar sem nú heitir Snorrastaðir. Hann druknaði í Sælingsdalsá þar sem nú heitir Snorravað. Þá fór Sighvatr Úlfsson, mágr hans, at leita líksins ok þeir fimm saman, ok tók þá snæskriða, ok fórusk þeir þar allir. En er Óláfr fór af Staðarhóli ok suðr til Eyra, þá tók hann hest fyrir Snorra frá Múla, því at hann nennti illa at ganga, ok ríðr unz hann kømr til fundar við Árna, ok tekr hann við honum ok lætr hann vera þar á laun.

Nú eru menn Þorgils komnir komnir til þings, ok er leitat um sættir millum þeira höfðingjanna, ok segir Þorgils, at hann vill þessu máli eigi með kappi fylgja ok kvazk meira hafa gört fyrir órlausna sakir ok bœnastað frændanna. Hafliði tekr ok svá á um málit, sem eigi mundi varnat bótanna; ok dregr þó hvárrtveggi mjök sitt mál fram—Þorgils um vígit Hneitis, góðs bónda ok frænda síns, en Hafliði um áverkana við Má. En þó verða þessi málalok, at í sætt var slegit; ok skulu þar gjaldask þrír tigir hundraða fyrir víg Hneitis, en fjögur hundruð fyrir áverka við Má, ok sekð Óláfr slík, at hann skal leita við útanför þrjú sumar, ok varða eigi bjargir hans. Hann skyldi vera sykn í förum með Þorgilsi ok í landeign hans, en sekr fullri sekð annarsstaðar. Hafliði greiddi Þorgilsi fé sem ákveðit var, vígsgjöld eptir Hneiti. Þá váru kveðnar vísur þessar:

Varð Hafliði hundruð
happvísum Þorgísli
(sá vara vegs né vægðar
valdr) þría tøgu gjalda.
Sátt var sögð á sumri
slík meðal göfgra ýta;
hlaut Odda sonr aura
ítr at Stranda-Hneiti.

Varð Hafliði af höndum
hring-Baldr tøgu gjalda
(djarfr sásk Odda-arfa
enn Hafliði) þrenna.
Játti slíkum sáttum
sveit ept Stranda-Hneiti;
afreks kunni at unna
allvísum Þorgísli.

Lét Hafliði af höndum
Hneitis gjöld á Ströndum;
drótt varð Odda-arfi
áðr at miklu hvarfi.
Reyndisk seggrinn svinni
(slíkt hefir öld í minni;
óð gørik opt með sanni)
at ágætismanni.

9. kafli

Nú er at segja frá því, at þeir kaupmennir bjoggusk á Eyrum, ok Óláfr Hildisson var þar á laun með Árna fjöruskeif. Þeir báru nú út um daginn vöru sína. Óláfr gengr út á skip ok hafði hött síðan á höfði. Hermundr stýrimaðr gørir at líta manninn ok snýr at honum ok spyrr: “Hverr ertu,” sagði hann.

Honum verðr staðr at svara.

Hermundr segir: “Hvárt ertu eigi Óláfr Hildisson,” ok hleypr at honum ok hrindr honum af bryggjunni í kaf—ok verða aðrir menn at bjarga honum—ok fyrirkveðr honum farningina. Ok verðr þeim stýrimönnum þetta at sundrþykki. En þeygi rjúfa þeir skipun sína ok sigla í haf, en Óláfr sitr eptir ok fór vestr til Þorgils, ok tekr hann við honum. Þetta spyrsk nú um heruðin, at Óláfr er með Þorgilsi ok sitr at Staðarhóli. Már Bergþórsson sitr nú at Hafliða. Hann ferr heiman vestr til Saurbœjar ok slæsk í ferð með þeim mönnum er fóru til sölvakaupa, ok hefir Már frétt af um athafnir Óláfs, ok sitr um ef fund þeira bæri saman. Þorgils fréttir til ferða Más ok skipar fyrir sér ørindum hans ok mælti síðan til Óláfs: “Hvert ráð muntu taka nú, Óláfr? Ek hefi spurt at Már fór norðan með þessum mönnum, er hann er hvergi til bœja kominn, ok mum hann sitja til hefnda við þik.”

Óláfr mælti: “Ek mun þínum ráð fram fara,” sagði hann.

Þorgils mælti: “Hér eru blautar mýrar hjá garði, sem þú veizt; þangat sendi ek þik með ljá at rísta torf. Ok er þeir sjá þik, munu þeir þykkjask hafa ráð þitt í hendi, en verðr má at leiðin verði eigi svá greið sem þeir ætla.”

Óláfr gørir svá.

En Þorgils sendir alla karla af bœ, eða nær svá; ok lætr þat spyrjask, ok svá athöfn Óláfs; ok engdi þann veg veiðina fyrir þeim Mávi. Nú frétta þeir Már þetta, at ekki var karla heima á Staðarhóli, en Óláfr væri á leið þeira. Þá mælti Már: “Vera má, at oss gefi nú veiðina.” Ok ríða þeir nú á mýrina at Óláfi, ok liggja hestarnir drjúgt í mýrinni, ok fersk þeim seint ok ógreitt. Óláfr víkr heim til bœjarins, en þeir vildu eptir renna. Í því kømr heiman af Staðarhóli fjölð kvenna gyrðar í brœkr ok höfðu sverð í hendi. Þeir Már fóru þá af baki ok ætluðu at henda Óláf á hlaupi, er hestunum mátti eigi við koma. Ok þá er kómu heiman konurnar, snúa þeir undan ok vildu til hesta sinna, ok náðu eigi; kómusk á hlaupi undan ok áttu fótum fjör at launa. Þorgils lætr gefa at þeim engan gaum þaðan frá, ok fara þeir unz þeir kómu norðr til Hafliða, ok lítt ørindi fegnir. Hafliði lét illa yfir för þeira ok kvað þess ván, at Már mundi eigi hafa gæfu við Þorgils, “Ok gør þína för aldri heiman slíka síðan.” Líða nú af misserin ok kømr annat sumar; ok er eigi getit at Óláfr leiti útanferðar.

10. kafli

Yngvildr Þórðardóttir bjó í þenna tíma vestr í Ísafirði; hon var auðig at fé ok virðingakona. Var andaðr bóndi hennar, ok áttu þau tvær dœtr. Hét önnur Helga en önnur Hallfríðr. Þetta vár it sama rézk hon vestan á Reykjahóla til Ingimundar prests, ok gøra þau félag sitt. Ingimundr var sonr Einars Arasonar, systrungr Þorgils Oddasonar. Ingimundr var it mesta göfugmenni, skáld gott, ofláti mikill, bæði í skapferði ok annari kurteisi, hinn mesti gleðimaðr, ok fekk mart til skemtunar. Hann var inn vitrasti maðr, ok hélt sér mjök til vinsælða við alþýðu. Han var ok mikils virðr af mörgum mönnum göfgum. Ok þá er Einarr, faðir Ingimundar, andaðisk, þá gaf Ingimundr Þorgilsi frænda sínum Reyknesinga goðorð, sem fyrr var ritat, ok var þeira frændsemi allar stundir góð meðan þeir lifðu báðir. Um sumarit biðr sá maðr Helgu, dóttur Yngvildar, er Óláfr hét, ok skuldu þau ráð takask; skyldi veizlan vera á Hólum um Óláfsmessuskeið um sumarit. Ingimundr ok Yngvildr vildu bjóða fyrstum til þessarar veizlu Þorgilsi Oddasyni. Síðan bauð Yngvildr Þórði Þorvaldssyni ór Vatnsfirði. Hrólfr af Skálmarnesi var ok svá at þessari veizlu, ok mart annat gott mannval; en þó váru þeir Þorgils ok Þórðr mestir virðingamenn komnir. Nú er mönnum í sæti skipat, ok sitr Þorgils á annan bekk með sveit sína, ok Ingimundr prestr; en Þórðr á annan bekk gagnvart Þorgilsi.

Þórðr mælti við förunauta sína: “Þann veg segir mér hugr, at nakkvat verði þess at þessi veizlu, at ek mynda mik nú heldr annarsstaðar kjósa, at þessari mannaskipun sem hér er fyrir, ok gjarna vilda ek heldr sitja heima í Vatnsfirði, ef ek hafða tvau ráðit ór einu, ok kann ek eigi at vita, nema hér sé nakkvarir fyrir óvinir várir, ok þœtti mér allt betra undir mér at eiga en þeim.”

Förunautar hans sögðu: “Miklu eru hér fleiri góðir menn saman komnir, en hér muni né ein flærð eða svæla til nakkvars manns gör. Mun ok eigi annarr maðr meiri virðingarför hingat eiga en þú, annarr en Þorgils Oddason. Eru ok fyrirmenn þessarar veizlu eigi annars manns vinir meiri en þínir.”

Þórðr kvað þat svá vera, ok gørir sik glaðan.

Eptir þat fara borð fram, ok er setit þröngt á bekkjum ok forsætum. Þar váru bæði tilföng góð ok gnóglig, ok gengu ósparliga; skorti ok eigi drykk góðan. Þá rœddi Ingimundr prestr, at Þorgils skyldi mæla fyrir minnum. En hann veik til Þórðar ok bað hann ráða hvert minni fyrst væri drukkit. Þórðr var þá kátr vel ok mælti við Ingimund prest, at nakkvarr vilðismanna ætti at hefja gildit, en kvazk undir mundu standa með þeim um hverja gleði er þeir vildu fram hafa. Drekka þeir nú glaðir, ok rekkir þá brátt drykkrinn. Þórðr var eigi mikill drykkjumaðr, nakkvat vandgæft um fæzluna, sem at opt kann verða þeim er vanheilsu kenna, því at maðrinn var þá á øfra aldri, ok var þó en hraustr, en kenndi nakkvat innanmeins ok var því eigi mjök svá matheill ok nakkvat vandblœtr at eta slátr, því at hann blés svá sem hann hefði vélendisgang ok varð þá nakkvat andramr. Þórðr var mikilúðligr maðr, eygðr vel, ok lágu vel augun, framsnoðinn ok strýhærðr, sá upp mjök, ok riðaði líttat. Þeir drekka nú ákaft, ok fær á þá alla nakkvat, gørask nú málgir, ok má kalla, at hverr styngi annan nökkurum hnæfilyrðum, ok er þó fátt hermt af þeira keskiyrðum í þessari frásögn. Þess er getit, at Ingimundr prestr laut at sessunautum sínum ok mælti við hann svá sem hinn spyrði:

“Hvaðan kennir þef þenna?

Þórðr andar nú handan.”

Ok verðr at hlátr mikill; ok er næst görr at þessu gyss mikill. Ok er því léttir, þá kveðr Þórðr í mót:

“Andi er Ingimundar

ekki góðr á bekkinn.”

Ok af þessum áköstum tekr heldr at grána gamanit, ok koma kviðlingar við svá. Þá var þetta kveðit til Þórðar:

“Rýrir í barka

ríkismanni;

glitar skallinn við

á goða yðrum.”

Hér hlær Þórðr mjök at þessum kviðlingi ok kveðr þegar í mót:

“Vaxa blástrar

á þann bekk þaðra;

raunillr gørisk þefr

af ropum yðrum.”

Þorgils brosti nú at, en lagði aldri til um áköstin. Ingimundr mælti, at nakkvarr þeira bekkjunauta skyldi sjá vísi í mót við Þórð. Þá var kveðit:

“Þat er válítit

þótt vér reptim

búðunautar

af bolakjötvi;

reptir Þórðr

Þorvalds sonr

Kjartanssonar

of kana sínum.”

Þórðr lítr eptir kviðlingi þessum, ok þótti honum mjök bera hljóðit þar yfir sem maðr sat á forsætum mjök þrekligr ok allvel hærðr. Þórðr heimtir þá húsfreyju á tal við sik ok spyrr hverr sá sé lokkamaðrinn, sem sitr á forsæti á bekk Þorgils, ok vísar henni til.

Hon segir: “Þar er Óláfr Hildisson.”

Þórðr mælti. “Eigi munu vit hér báðir sitja at veizlu þessi lengi, ok sentu hann í brott á annan bœ, eða elligar munu vér ríða á brott.”

Hon svaraði seint ok mælti svá: “Sœmð þykkir oss at hérvist þinni; ok eigi kann ek þat at mínu ráði at sjá, at kveðja á brott förunauta Þorgils; ok mun Óláfr enga skapraun yðr gøra í orðum sínum.”

Nú verða aðrir menn nakkvat áheyrsla hjals þeira, ok spyrr Þorgils eptir hvat þau eigi at hjala; en hon segir honum, ok biðr Þorgils með vægð at hann láti Óláf á brott fara, svá eigi yrði beinaspjöll.

Þá svaraði Þorgils: “Svá var Óláfi skykn mælt, at hann skal skykn með mér, en sekr ef væri annarsstaðar; því mun ek engan senda minna manna til bana. En Þórðr gøri um brottreið sína sem hann vill; en Óláfr mun hvergi fara. Ok munu vér láta vel vært við Þórðr.”

Þá stígr Þórðr undan borði ok blés við mœðiliga, en mælti ekki. Þá var þetta kveðit:

“Œsti upp ór brjósti

átfang um dag langan

beðju Bössa niðja

billings hviðu illa.

Allr tók sér, þás særir

sóttlinna blés innan

(þjóð óx þefr í búðum),

þingheimr of nef fingrum.”

Ekki er þess getit, at Þórðr andœpti þessari vísu. Ok gengr hann ok allir hans menn á brott; ok er þeim greidd vápn sín ok klæði; ok ríða þeir á brott ok á annan bœ um nóttina. En þá er Þórðr gekk út, þá var þetta kveðit:

“Goðinn repti svá,

at vér gengumsk hjá

(stóð á snakka hý);

hverr maðr kvað, fý!”

Er svá sagt, at Þórðr væri með þessum kviðlingi út leystr. En ekki er getit, at neitt yrði at gjöfum við hann. En Þorgils sitr nú eptir ok förunautar hans, ok svá brúðgumi ok boðsmenn. Ok þykkir þeim förunautum Þorgils næsta íbrozligt um brottreiðina þeira Þórðr. Þá var nú glaumr ok gleði, glímur ok sagnaskemtan. Þat var sjau nætr fastar ok fullar setit at boðinu, af því at þat skyldi vera hvert sumar Óláfsgildi—ef korn gæti at kaupa, tvau mjölsáld, á Þórnessþingi—ok váru þar margir gildisbrœðr. Á Reykjahólum váru svá góðir landskostir á þann tíma, at þar váru aldri ófrævir akarnir. En þat var jafnan vani, at þar var nýtt mjöl haft til beinabrótar ok ágætis at þeira veizlu, ok var gildit at Óláfsmessu hvert sumar. Frá því er nakkvat sagt, er þó er lítil tilkváma, hverir þar skemtu eða hverju skemt var. Þat er í frásögn haft, er nú mæla margir í mót ok látask eigi vitat hafa, því at margir ganga dulðir ins sanna ok hyggja þat satt er skrökvat er, en þat logit sem satt er: Hrólfr af Skálmarnesi sagði sögu frá Hröngviði víkingi ok frá Óláfi Liðsmannakonungi, ok haugbroti Þráins berserks, ok Hrómundi Gripssyni ok margar vísur með. En þessari sögu var skemt Sverri konungi; ok kallaði hann slíkar lygisögur skemtiligastar. Ok þó kunna menn at telja ættir sínar til Hrómundar Gripssonar. Þessa sögu hafði Hrólfr sjálfr samansetta. Ingimundr prestr sagði sögu Orms Barreyjarskálds, ok vísur margar, ok flokk góðan við enda sögunnar, er Ingimundr hafði ortan. Ok hafa þó margir fróðir menn þessa sögu fyrir satt.

11. kafli

Á því hausti inu sama keypti Þorgils Oddason Múlaland at Grími Snorrasyni ok móður hans. Ok með því fé kaupa þau Tunguland í Svínadal, ok búa þó í sama stað þessi misseri. Nú takask leikar upp í Saurbœ, ok sœkir Grímr leik á Staðarhól. Ok eigask þeir opt Óláfr Hildisson ok Grímr Snorrason. Óláfr er góðr leikmaðr ok harðleikinn ok kappsamr, en Grímr var eigi aflmikill ok linr, ok þó ákafliga sœkinn; ok verðr hann því opt vanhluti ok hrakligr fyrir Óláfi; ok leggja þeir á ofan gár ok gys. Grímr rœðir, at þeim væri þat lítilmennska, at gøra hann at athafnarmanni, ok gøra leika til hans. Þeim þótti þat at brosligra ok réðusk engar bœtr á at heldr. Þá ferr Grímr heiman ok suðr yfir heiði í Sælingsdalstungu. Þar bjó Már prestr Þormóðarson, frændi Hafliða Mássonar. Ok sagði Grímr honum hvat títt var. Már bauð Grími með sér vera um Jólin ok mælti: “Ek mun fara norðr á bak Jólum til Hafliða, frænda míns, ok far þú þá með mér norðr þangat, ok seg þú honum þá til vandræða þinna.”

Þetta þekkisk Grímr, ok er hann þar fram um Jól. Ok fara síðan norðr á bak Jólum, ok koma nú til Hafliða; ok eru þar góðar viðtökur. Var þar mannfjölði mikill ok gleði góð. Þeir áttu opt hjal sín á milli, Hafliði ok Már prestr. Ok þá er þeir bjoggusk á brott, þá leiddi Hafliði þá á götu ok mælti vel við þá at skilnaði. Ok þá spurði Már Grím, hversu honum hefði þar hugnat. Han lét vel yfir, “Ok hér hefi ek svá verit,” segir Grímr, “at mér hefir bezt þótti, ok vel væri sá maðr kominn er hér skyldi lengi vera; en fleira ætlaða ek at mæla við Hafliða en orðit hefir.”

“Hverf þú aptr þá,” segir Már, “ok mæl við Hafliða slíkt er þér sýnisk, af því at hann tók ávallt vel þínu máli.”

Grímr hvarf þá aptr, ok kallar hann þá á Hafliða, ok veik hann aptr í móti honum ok fagnar honum; ok segir Grímr, at hann vill rœða við hann. Ok setjask niðr; ok sagði Grímr hvat þeir ætti um at vera vestr þar í sveitunum, ok þat með at honum hugnaðisk eigi; kvazk því hafa þangat sótt erviðliga um langan veg, at hann vænti fyrir frændsemis sakir þar nakkvarrar ásjá; sagði engan veita sér slíkan ágang sem Óláfr Hildisson.

“Skil ek hvat þú segir,” sagði Hafliði, “en eigi vil ek eggja þik fram til ónýtra hluta. En halda mun ek þik sem son minn, hvat sem þér bersk á hendr.”

Síðan stígr Grímr á hest sinn ok biðr Hafliða vel lifa. Kømr nú Grímr heim vestr í Saurbœ. Ok nú taka þeir at gabba hann ok segja nú, at hann hafi hlaupit undan leikum ok þorat eigi við at verða. Hann gefr því engan gaum; ok líðr svá áfram á Langaföstu. Þorgils átti heimanför ok rœðir við Óláfr, segir svá, at hann vill at Óláfr sé jafnan heima, “því at þat mun þá nakkvat vandara en þá er ek em heima. Þú skalt ok einnig geyma hrossa minna.” Hann sagði ok sína heimván í øfstu viku Föstu.

Líðr nú stundin, ok kømr Þorgils eigi heim. Óláfr vinnr heima á bœnum þat sem honum var boðit. Þat er sagt, þá er kømr at Dimbildögum, þá sœkja menn þangat fjölmennt tíðir. Skírdagsmorgin þá var Grímr kominn ok gekk at honum Óláfi eptir náttsöng ok mælti: “Skaltu nakkvat geyma hrossa Þorgils? Nú eru þau í váru landi, ok er enginn gaumr at gefinn.”

Óláfr svaraði: “Við mik mun þat metit, ok ek skal ok eptir fara.”

Ganga síðan báðir saman, ok hefir Óláfr øxi í hendi en Grímr staf.

Þá mælti Óláfr: “Óvarliga ferr ek nú, er ek geng einn saman úti á nóttum með þér, en með okkr er haldr ótítt, ok veit eigi hvar manni mœtir, eða hverju heilli út gengr.”

Grímr svaraði: “Ekki er nú hættiligt um; ek hefi sprota í hendi, en þú hefir øxi; ok þat hefi ek á fundit, þótt vit værim jafnbúnir, at þér mundi vit eigi líkt vígligir þykkja.”

Óláfr segir: “Vit skulum þar nú niðr leggja, er menn eigu saman í leikum, ok eru nú þær tíðir, at eigi þarf á slíkt at minnask.”

Fara nú báðir saman til Laxá, ok hefir þar fjölði hrossa gengit um vetrinn á mýrunum. Vill Óláfr henda hross Þorgils ok vill slá beisli við hestinn, en Grímr samnar at hrossunum öðrum ok á götuna. Hestrinn gørisk órór er hann sér önnur hrossin, ok fær Óláfr varla haldit hestinum. Ok í sveiflum hestsins fellr niðr øxin ór hendi honum. Þá gengr Grímr þangat at ok þrífr upp øxina ok veitir Óláfr banasár, ok ríðr heim síðan, ok þykkisk þó þat fyrir sjá, at eigi muni þar vist hans vera mega töluverðar stundir. Ok ferr hann.skyndingu norðr yfir heiði til Bitru, ok svá inn til Hrútafjarðar, ok kømr Þváttdaginn fyrir Páska til fundar við Hafliða; ok tekr hann við honum vel. Ok eptir Páskuviku sendir Hafliði Grím austr í Fjörðu, í Hofsteig til Finns Hallsonar lögsögumanns. Hann hafði átt Halldísi, dóttur Bergþórs Mássonar, bróður Hafliða. Ok kømr Finnr honum útan. Ok þá er Grímr kømr út, staðfestisk hann austr þar í Fjörðunum, ok þótti vera mannhafnarmaðr, ok varð veginn af húskarlum sínum.

12. kafli

Nú er þat sagt, at lík Óláfs var heim flutt ok tjaldat yfir í kirkjugarði. Ok um daginn ríðr Þorgils sunnan um heiði ok tekr áifanga at Þórðar Rufeyjaskálds í Hvammsdal. Þórðr hafði ort kvæði um Þorgils ok var eigi launat. Þorgilsi hafði gefin verit øx góð, ok tekr hann Þórðr til øxarinnar ok lítr á ok spyrr hvers þeim þœtti verð øxin, en þeir urpu á tvær merkr. Þórðr kvað vísu:

“Metin er marka tveggja;

mér þœtti Svartleggja

góð, ef grunlaus væri;

getr vildri mér færi.

Ok fagrslegin fála

fastleggs virði hála

semði sjá fyr kvæði;

sleppr mörgum fullræði.”

Þorgils mælti, at Þórðr skyldi taka landsleigu undir sjálfum sér, en hann sagðisk eigi eiga lóg til øxarinnar. Ok um daginn kømr Þorgils heim, ok eru honum sögð þessi tíðindi, ok lætr hann grafa lík Óláfs at kirkju.

13. kafli

Þat er sagt, at um várit kom sá maðr til Þorgils, er Ketill hét, ok skorar á hann til viðtöku ok ásjá. Hann var vestfirzkr ok sekr.

Þorgils mælti: “Þú munt verða fátt undir höðuð at leggjask, ef ek skal við þér taka,” segir Þorgils.

Ketill mælti: “Ef ek kveð nei við því er þú vill fyrir mik leggja, þá seg þú mik þér afhendan, en engi em ek giptumaðr, ok mun opt verða þinnar gæfu við at njóta, ef vel skal takask.”

Nú er hann með Þorgilsi um várit. Ok einn dag um várit mælti Þorgils til Ketils: “Ek vil senda þik norðr í Vestrhóp til Hafliða Mássonar, ok far eigi ørindleysu.” Ok setti Þorgils ráð fyrir hann, at hann skyldi drepa einhvern mann fyrir Hafliða Mássyni.

Ketill mælti: “Fara mun ek, en eigi em ek sigrstrangligr,” sagði hann.

Ok var þá búin för hans. Ok er eigi getit náttstaða hans, fyrr en hann kømr í Vestrhóp til Hafliða Mássonar ok berr upp ørindi sín ok vandræði öll, ok segisk vera sekr, ok hefði Þorgils eptirmál, ok beiddi Hafliða ásjá ok viðtöku. Ok var hann þar. Ok hugnar mönnum vel til hans.

14. kafli

Maðr er nefndr Steinólfr. Hann var Austfirzkr at kyni ok hafði verit görr sekr fyrir nakkvarskonar illvirki austr þar í Fjörðunum. Síðan strauk hann í brott ok fór á fund Hafliða, ok tekr hann við honum Steinólfi ok gørir hann sinn heimamann. Ok einn dag um várit er þeim Steinólfi ok Katli skipat til verks báðum saman ok skyldu gøra upp stekka, ok fara snemma dags heiman ok hjala mart ok varask hvárrgi annan, en verðr þó skilnaðr þeira, at Ketill vegr Steinólf ok fellir á hann stekksgarðinn. Ok ferr á brott síðan ok lýsir vígi á hendr sér, þar er honum var óhætt. Ok ferr síðan unz hann kømr á Staðarhól ok segir ørindi sín, ok lætr Þorgils vel yfir hans ørindi ok kvað hann hafa vel farit.

15. kafli

Nú ferr tveim sögunum fram. Þá þykkir þeim í Vestrhópi frestask heimkváma þeira Ketils ok Steinólfs um kveldit. Ok er þeira farit at leitat.

Þá mælti Hafliði: “Ef svá illa bersk at, at þér finnið annanhvárn þeira andaðan af mannvöldum, þá gøri þér ekki at honum fyrr en ek køm til; ok kann mart at mörgu at verða.”

Ok er nú fyrst farit at leita til stekkanna, ok finnsk Steinólfr þar, en eigi Ketill, sem líkligt var. Nú er sagt Hafliða, ok ferr hann skjótt til stekkanna, ok lítr hann á, ok menn með honum. Ok sjá, at kømr höndin ber fram undir torfunni fram frá úlflið. Ok þar leiðir Hafliði at vátta, at eigi sé hræðit hulit, ok býr þetta mál til Alþingis, ef nakkvat skortir áðr á fulla sekð Ketils. Þorgils býr ok málit um vígit Óláfs Hildissonar, svá sem hann væri sykn maðr, ok fœrir þat til, at honum væri sú sykna mælt, at hann skyldi sykn í förum með Þorgilsi ok í hans landeign. Ok eptir þat fjölmenna nú mjök hvárirtveggju til þingsins, ok var leitat um sættir. En Hafliði kallar Óláf sekjan hafa fallit ok drepinn í annari landeign en honum var sykna mælt.

Þá innti Þorgils til þess, hvárt eigi væri sú sykna Óláfi mælt, at hann skyldi “sykn í förum með mér ok í landeign minni.” Ok svá var þar borit. Þá mælti Þorgils: “Hvat megu þér af því kalla Óláf sekjan? Ek kalla mína landeign allt þar sem ek á lönd.”

Hafliði mælti: “Ek mun gefa Þorgilsi átta kúgildi fyrir metnorð hans ok virðing, ok kalla ek gjöf en alls ekki gjald.”

Ok skilr þar með þeim, at öðrum þótti fyrir ekki at gjalda, en öðrum þótti betra lítit gjald fyrir sökina en eiga gjöf at launa. Ok þótti þar hvárum sín virðing við liggja, hvárt heldr væri þat kallat. Ok stóð þat í milli at eigi urðu sættirnar. Ok skilðusk með því, at þá þótti hvárum verr en áðr.

16. kafli

Þat er sagt, at Pétrsmessudagsmorgin um þingit gengu flokkarnir allir til kirkju um messu um guðspjall ok stóðu með vápnum fyrir framan kirkjuna, ok stóðu sínu megin kirkjuduranna hvárir. Hafliða flokkr stóð fyrir norðan kirkjudyrr, ok þar var Hallr Fáluson, en fyrir sunnan kirkjudyrr Þórðr ór Vatnsfirði ok hans sveitungar, ok þar suðr frá Halr Teitsson ok margir menn með honum. En fyrir vestan kirkju, gegnt kirkjudurum stóðu þeir Þorgils Oddason ok Böðvarr Ásbjarnarson, ok þar váru margir flokkar hjá þeim.

Þá mælti Þorgils Oddason til Böðvars Ásbjarnarson: “Taka mun nú øx mín til Hafliða Mássonar,” sagði hann, “ok mun þá um meira at mæla en um átta kúgildi.”

Böðvarr mælti: “Œrr ertu,” sagði hann ok fekk nakkvat svá til hans ok mælti harðliga til hans.

Þorgils mælti: “Ekki em ek œrr,” sagði hann.

“Þetta er satt,” sagði Böðvarr.

“Fyrir hvat?” sagði Þorgils.

Böðvarr mælti: “Eigi lítr þú rétt á. Hygg at þú hvar vér erum komnir, at þetta skal vera sáttarfundr við guð, er vér höfum á kirkjuhelgi sótt, ok biðjum oss miskunnar. Nú er í þessu ok kirkjufrið raskat; ok er þetta fyrir þá sök ódœmaverk. Hit er ok annat, at yfir stendr dagshelgrin, er vér höfum alla hjálp af hlotit, ok sjálfr guð almáttigr lét sína mildi ok miskunn svá mikla skína ok birta á þessum deginum. Þat er ok at telja, at grið ok frið er settr um þingit, ok þinghelgrin stendr yfir, ok er þetta fyrir því it mesta lagabrot.”

Ok er þeir höfðu þetta við mælzk, þá heptisk hann at því, Þorgils, ok réð hann eigi til Hafliða. Ok er þeir gengu heim til búða, þá mælti Þorgils til Böðvars: “Þat mæla menn, at þú sér trúlauss, mágr, ok meðallagi góðgjarn, en eigi lýstir þú nú því.”

Böðvarr mælti: “Þat er ok satt, er þú segir, ok ekki gekk mér trúa til þess er ek latta þik tilræðis við Hafliða, heldr hugða ek at fleiru en at hjali okkru; ok sá ek, at flokkarnir stóðu á tvær hendr okkr, en vér várum í kvínni. Ok sá ek þat, ef þetta fœri fram, at þegar mundi slá í bardaga, ok myndi hverr várr félaga drepinn vera á fœtr öðrum. En því sagða ek þér þat eigi til, at ek kunna skap þitt at því, at þú myndir engan gaum at gefa, ef ek fynda þat til. En ef eigi væri þat, þá hirta ek aldri þótt þú dræpir hann í kirkjufriði eða þinghelginni.”

Nú biðja þeir hvárirtveggju liðs til dóma, ok fjölmenna mjök hvárirtveggju eptir föngum. Þá tekr Hafliði øxi í hönd sér, áðr hann gengr frá búð sinni til dóma; en þat hafði ekki verit vanði hans fyrr, at gøra þat, því ar hann réð náliga einn jafnan fyrir öllum málum við hverja sem at skipta var, því at Hafliði var bæði fjölmennr ok frændgöfugr.

Þá mælti kona hans Rannveig: “Hvat er í þessu, Hafliði,” sagði hon, “at bera nú vápn, heldr en fyrr ertu vanr at gøra; ok halt þú háttum þínum.” Hon var vitr kona, ok vel at sér um mart.

Hann svaraði nakkvat styggliga ok kvað þat ekki til hennar koma ok kastaði at henni nökkurum orðum. Þorgils gekk at dómum með miklu fjölmenni ok hafði fram sökina um víg Óláfs Hildissonar. Þorgils var svá búinn, at hann var í selskinnskofli yfir brynjunni útan ok var gyrðr í brœkr ok hafði øxi sína í hendi sér.

17. kafli